Pengenalan Enakmen Tarekat Tasawwuf(Negeri Sembilan) 2005

PENGENALAN ENAKMEN TASAWWUF (NEGERI SEMBILAN ) 2005

Disediakan oleh

Syaiful Nizam bin Md Jan

Penolong Mufti Bahagian Tarekat Tasawuf/Pendaftar Tarekat N.Sembilan

SEJARAH & MATLAMAT ENAKMEN TAREKAT TASAWUF

Pendahuluan

Senario Tarekat masa kini:

i Sering menjadi tohmahan.

ii Terlalu eksklusif.

iii Diamalkan secara tertutup.

iv Disisihkan dari masyarakat.

v Sering diragui pengamalannya.

vi Dialahkan oleh fahaman material.

Terdapat juga faktor berlakunya penyelewengan dalam kumpulan tarekat antaranya:

i Pengamalan yang tidak berpaksikan ilmu teras Islam.

ii Taksub yang melampau.

iii Berlakunya campur-aduk dengan fahaman kebatinan.

iv Eksploitasi pihak yang mencari pengaruh.

Apabila perkara sebegini berlaku maka ianya memberi kesan kepada Islam dan Tarekat. Antara kesan-kesan tersebut ialah:

i Tindakan undang-undang dikenakan.

ii Tarekat tersebut diharamkan.

iii Istilah Tasawuf ditakuti dan disalah ertikan.

iv Silibus ilmu Tasawuf dimansuhkan dalam pembelajaran.

v Penerbitan bahan bacaan berkaitan tarekat tasawuf berkurangan.

vi Umat Islam ketandusan kaedah pengisian jiwa.

vii Islan terus dianggap jumud.

viii Umat Islam disuapkan dengan idealogi dan pemikiran barat.

Sehubungan dengan itu, Jabatan Mufti Kerajaan Negeri, Negeri Sembilan telah menjalankan beberapa usaha iaitu:

i Mengadakan seminar pelbagai peringkat.

ii Menyediakan bahan bacaan berkaitan aqidah, fiqh dan tasawuf.

iii Mengembeleng tenaga pakar dalam pelbagai bidang ilmu Islam.

iv Mengetengahkan tokoh-tokoh sufi silam dan semasa.

v Merangka undang-undang yang bertujuan mengiktiraf,

membela, memantau, memurnikan tarekat yang beramal di Negeri Sembilan.

Sejarah

Enakmen Tarekat Tasawuf (Negeri Sembilan) 2005 dibuat adalah berdasarkan kepada resolusi seminar yang diadakan pada tahun 2002 dan 2003. Pada peringkat awalnya, undang-undang ini dicadangkan diadakan di peringkat Kerajaan Pusat. Pada pertemuan pihak Jabatan Mufti dengan YAB Dato’ Dr. Abdullah bin Md Zin, Menteri di Jabatan Perdana Menteri, pada Ogos 2004, beliau mengesyorkan supaya undang-undang ini dibuat di Negeri Sembilan dahulu.

Sehubungan dengan itu, pada tahun akhir tahun 2004, Enakmen Tarekat Tasawuf mula digubal dan pemindaan Enakmen Pentadbiran Agama Islam (Negeri Sembilan) 2003 turut dilakukan bagi mengwujudkan punca kuasa penubuhan suatu jawatankuasa kecil yang akan membantu Jawatankuasa Fatwa dalam semua perkara yang berkaitan dengan tarekat tasawuf.

Enakmen ini siap digubal pada tahun penghujung tahun 2005 dan mula dikuatkuasakan pada 27 Ramadhan 1427H/20 Oktober 2006. Pelaksanaan enakmen ini diharap memberi kesan seperti berikut:

i Amalan tarekat tasawuf dapat dimasyarakatkan dan tidak diamalkan secara sembunyi-sembunyi.

ii Pengamal tarekat dan masyarakat akan dapat pendedahan Ilmiah tentang tarekat tasawuf.

iii Mensasarkan sesat sifar di Negeri Sembilan

iv Mengwujudkan organisasi kumpulan tarekat yang bersistematik.

v Dapat membimbing dan mentarbiah pengamal tarekat berdasarkan prinsip tasawu

yang murni di bawah seliaan Jawatankuasa Fatwa, Jilsah al-Turuq al-Sufiyyah,

dan Pendaftar Tarekat.

Berikut ialah senarai nama yang terlibat dalam penggubalan enakmen ini pada tahun 2004-2005:

1. YB Dato’ Ilani binti Mohammad Ibrahim

Penasihat Undang-Undang Negeri

2. SS Dato’ Haji Mohd Murtadza bin Haji Ahmad

Mufti

3. Tn. Haji Zaharudin bin Haji Mohd Syarif

Pengarah JHEAINS

4. En. Mohd Najib bin Khairudin

Setiausaha MAINS

5. YAA Mohd Radzi bin Abd. Latif

Ketua Hakim Syarie N.Sembilan

6. SF Ust. Mohd Zaidi bin Ramli

Timbalan Mufti

7. Ust. Mohd Fadhil bin Abu Kassim

Ketua Penolong Pengarah Bahagian Dakwah

8. Ust. Selamat bin Paigo

Ketua Penolong Pengarah Bahagian Pendakwaan

9. Ust. Ahmad Damiri

Ketua Penolong Pengarah Bahagian Penyelidikan

10. Pn. Wan Rabwah binti Wan Hassan

Pembantu Penasihat Undang-Undang Negeri

11. Y.Bhg Dato’ Baharum bin Hasbullah

Ahli Majlis/AJK Fatwa

12. Y.Bhg Dato’ Haji Mohamed bin Hussin

Ahli Majlis

13. En. Kamal Amran bin Kamarudin

MAINS

14. Ust. Zainal bin Said

Pegawai Zakat Negeri

15. Ust. Ahmad Zaki bin Haji Hamzah

Penolong Mufti

16. Ust. Syaiful Nizam bin Md Jan

Penolong Mufti

Urusetia

1. En. Mohd Zin bin Abd Hamid

2. En Shukri bin Yunus

3. Pn Azriah binti Maaris

4. Pn Junaidah binti Ab. Manaf

Enakmen Tarekat Tasawuf ini mengandungi 35 seksyen dan 2 Jadual, dimuatkan dalam 10 Bahagian.

Bahagian I

Bahagian I Enakmen ini (seksyen 1 hingga 3) menyatakan tajuk ringkas undang-undang ini, tafsiran dan kecualian prerogatif Yang di Pertuan Besar selaku Ketua Agama bagi Negeri Sembilan.

Bahagian II

Bahagian II pula menyatakan tentang perlantikan Pendaftar, Timbalan Pendaftar dan Penolong Pendaftar (seksyen 4) serta fungsi atau tugas Pendaftar (seksyen 5).

Bahagian III

Bahagian III seterusnya mewajibkan suatu tarekat tasawuf itu didaftarkan di bawah Enakmen ini. Seksyen 6 menyatakan tiada seorang pun boleh menubuhkan, mengurus atau mengendalikan mana-mana tarekat tasawuf kecuali tarekat itu telah didaftarkan. Melanggar peruntukan ini merupakan satu kesalahan, dan andainya pesalah disabitkan, dia boleh dikenakan hukuman penjara tidak lebih dari 2 tahun, denda tidak lebih RM3,000 atau kedua-duanya sekali. Jika dia mengulangi kesalahan yang sama, dia boleh dikenakan hukuman yang lebih berat lagi – iaitu penjara tidak lebih 3 tahun, denda tidak lebih RM5,000.

Selain itu, seorang itu juga dilarang menyertai (menjadi ahli) mana-mana tarekat tasawuf kecuali tarekat yang hendak disertainya itu telah pun didaftarkan di bawah Enakmen ini (seksyen 7). Dia juga dilarang mengamalkan suatu tarekat tasawuf kecuali tarekat itu telah didaftarkan di bawah Enakmen ini. Pelanggaran seksyen 7 ini boleh mengakibatkan orang itu dikenakan hukuman (jika sabit kesalahannya) denda tidak lebih RM1,000. Andainya dia mengulangi kesalahannya, dia boleh dikenakan denda tidak lebih RM3,000.

Bahagian IV

Bahagian IV menyatakan seorang syeikh itu mestilah terlebih dahulu mendapatkan pengiktirafan Jawatankuasa Fatwa – seksyen 8(1). Mengikut seksyen 2 Enakmen ini, istilah ”syeikh” itu bermakna seorang ”pemimpin suatu tarekat tasawuf, tidak kira apa jua gelarannya, dan termasuklah orang yang dipertanggungjawabkan oleh syeikh, yang diiktiraf di bawah subseksyen 8(1).”

Selanjutnya, bahagian ini menyatakan secara terperinci syarat-syarat minima sebelum seorang itu boleh diiktiraf oleh Jawatankuasa Fatwa sebagai seorang syeikh – iaitu ia mesti warganegara Malaysia, mempunyai sekurang-kurangnya ijazah Sarjana Muda dalam pengajian Islam atau yang setaraf dengannya, telah mengamalkan suatu tarekt tasawuf selama satu tempoh yang difikirkan munasabah oleh Jawatankuasa Fatwa, mempunyai pengetahuan yang mendalam tentang tarekat tasawuf yang diamalkan, mempunyai silsilah yang ditentusahkan oleh Jawatankuasa Fatwa dan mempunyai akhlak dan sahsiah yang baik.

Bahagian V

Bahagian V (seksyen 9 hingga 12) mewajibkan suatu tarekat tasawuf itu didaftarkan. Sesiapa sahaja yang ingin menubuhkan suatu tarekat tasawuf dikehendaki mengemukakan permohonan dalam Borang yang ditetapkan kepada Pendaftar (seksyen 9). Sekiranya permohonan itu didapati teratur, Pendaftar akan mengemukakan permohonan itu kepada Jawatankuasa Fatwa, dan terserahlah kepada Jawatankuasa itu menentukan sama ada permohonan itu diluskan atau ditolak (seksyen 10). Jika permohonan itu diluluskan, Jawatankuasa Fatwa boleh mengenakan apa-apa syarat yang difikirkan patut olehnya. Jika permohonan itu ditolak, Jawatankuasa Fatwa tidak dikehendaki memberikan apa-apa sebab.

Setelah permohonan itu diluluskan, ia hendaklah didaftarkan dalam Daftar Tarekat Tasawuf (seksyen 11). Setelah didaftarkan, Pendaftar dikehendaki mengeluarkan Perakuan Pendaftaran dalam Borang yang ditetapkan (seksyen 12). Perakuan Pendaftaran itu hendaklah dipamerkan oleh syeikh pada suatu tempat yang mudah dilihat di pusat pengamalan tarekat tasawuf berkenaan.

Bahagian VI

Bahagian VI (seksyen 13 hingga 16) menghuraikan kewajipan seorang syeikh dalam mengurus dan mentadbir tarekat tasawuf dalam jagaannya. Antara lain, Bahagian ini menghendaki seorang syeikh itu menjalankan pengamalan tarekatnya dalam pusat pengamalan tarekat yang ditetapkan sahaja – seksyen 13(1). Jika ia ingin menjalankan pengamalan tarekat di suatu pusat pengamalan yang lain, dia hendaklah terlebih dahulu mendapatkan kebenaran Pendaftar – seksyen 13(2). Prinsip penting ini boleh dipanggil ”1 syeikh 1 premis”, iaitu ”Seorang syeikh dibenarkan mengendalikan satu pusat pengamalan sahaja”. Andainya dia melanggar prinsip ini, dia boleh dikenakan denda tidak lebih dari RM500 – seksyen 13(7).

Seorang syeikh itu bertanggungjawab ke atas segala tingkah laku, perbuatan dan tinggalan setiap ahli tarekatnya – seksyen 14(1).

Selain itu, seorang syeikh itu juga dikehendaki mengemukakan 3 salinan apa jua bahan terbitan yang dikeluarkan olehnya, tidak kira apa jua bentuknya – seksyen 15(1). Peruntukan ini bertujuan memudahkan Pendaftar membuat pemantauan yang berterusan kepada segala macam bahan yang dikeluarkan atau diterbitkan oleh tarekat berkenaan dari semasa ke semasa.

Untuk meningkatkan lagi pemantauan Pendaftar terhadap gerak kerja seorang syeikh dan tarekat yang ditadbir olehnya, seksyen 16 menghendaki syeikh mengemukakan laporan tahunan (bagi tahun sebelumnya) mengikut bentuk yang ditetapkan kepada Pendaftar. Laporan tahunan itu mestilah diserahkan tidak lewat dari 31 Januari tahun berikutnya. Jika gagal berbuat demikian, dia boleh dikenakan denda tidak lebih dari RM1,000.

Bahagian VII

Bahagian VII (seksyen 17 hingga 23) menyatakan tentang pengawalan tarekat tasawuf. Bahagian ini lebih terperinci dan panjang jika dibandingkan dengan Bahagian yang lain.

Seksyen 17 menyatakan bahawa perbuatan melanggar apa-apa syarat pendaftaran adalah satu kesalahan yang boleh dikenakan hukuman denda tidak lebih RM3000, penjara tidak lebih 2 tahun, atau kedua-duanya sekali.

Seksyen 18 pula memberi kuasa kepada Pendaftar (sama ada ketika dia bertindak atas budibicaranya sendiri atau selepas diarah oleh Jawatankuasa Fatwa) untuk menutup pusat pengamalan tarekat. Penutupan itu (yang tidak boleh melebihi 6 bulan) hanya boleh dibuat setelah Pendatar memberi notis yang munasabah kepada syeikh atau tuan punya pusat pengamalan itu untuk berbuat demikian. Asas penutupan itu dinyatakan dalam seksyen 18(1) (a) hingga (c ).

Arahan tutup pusat pengamalan tarekat itu boleh dikeluarkan oleh Pendaftar walaupun suatu kesalahan di bawah Enakmen ini telah disabitkan – seksyen 18(2).

Pun begitu, arahan tutup itu boleh ditarikh balik oleh Jawatankuasa Fatwa atau Pendaftar setelah ia berpuas hati bahawa syeikh telah mengambil langkah untuk mematuhi apa jua arahan yang dikeluarkan kepadanya dan memastikan amalan tarekat itu tidak lagi bercanggah dengan Hukum Syarak – seksyen 18(3).

Pendaftar dikehendaki mencatatkan semua butir-butir tentang penutupan dan penarikan balik penutupan pusat pengamalan tarekat itu dalam Daftar. Mana-mana orang yang tidak mematuhi arahan Pendaftar dalam hal ini boleh dikenakan hukuman denda tidak lebih RM3000 atau penjara tidak lebih 2 tahun atau kedua-duanya sekali. Jika kesalahan diulangi, hukuman penjara boleh dikenakan tidak lebih 3 tahun, sementara denda dikenakan tidak lebih RM5000.

Seksyen 20 memberi kuasa kepada Jawatankuasa Fatwa membatalkan pendaftaran suatu tarekat tasawuf jika terbukti salah laku syeikh seperti yang disebutkan di situ, antaranya dia melakukan perbuatan yang bercanggah dengan Hukum Syarak, gagal melaksanakan kewajipannya seperti yang disebutkan dalam Enakmen atau peraturan yang dibuat di bawahnya, gagal mematuhi arahan yang dikeluarkan oleh Jawatankuasa Fatwa atau Penaftar, atau melanggar mana-mana peruntukan Enakmen ini atau peraturan yang dibuat di bawahnya. Pembatalan pendaftaran tarekat ini boleh dilakukan walaupun tidak ada apa-apa pendakwaan bagi kesalahan berkenaan pelanggaran syeikh itu – seksyen 20(1)(d).

Pun begitu, sebelum pembatalan pendaftaran boleh dilakukan, Jawatankuasa Fatwa hendaklah terlebih dahulu memberi peluang kepada syeikh untuk membetulkan apa-apa perbuatan salah atau kemungkiran yang dilakukan olehnya, melaksanakan apa-apa kewajipan, mematuhi apa-apa arahan, atau membetulkan pelanggaran apa-apa syarat pendaftarannya – seksyen 20(2). Malangnya tempoh peluang syeikh membuat pembetulan di bawah peruntukan ini tidak dinyatakan secara jelas.

Andainya syeikh gagal membuat pembetulan pelanggarannya, walaupun dia diberi peluang yang munasabah berbuat demikian, Jawatankuasa Fatwa boleh membatalkan pendaftaran tarekat itu melalui satu notis bertulis tentang niatnya untuk berbuat demikian. Dalam notis itu, syeikh hendaklah diberi peluang pula untuk membuat representasi dalam tempoh yang dinyatakan dalam notis itu atau apa-apa tempoh lanjutan yang diberi oleh Jawatankuasa Fatwa – seksyen 20(3).

Selepas tamat tempoh berkenaan, dan setelah mempertimbangkan representasi syeikh itu (jika ada), Jawatankuasa Fatwa boleh membatalkan pendaftaran tarekat itu dengan memberi notis bertulis kepada syeikh berkenaan – seksyen 20(4)

Notis yang diserahkan kepada syeikh itu mesti menyatakan alasan pembatalan itu dan tarikh pembatalan itu berkuatkuasa. Selain itu, notis itu hendaklah mengandungi segala arahan lain yang difikirkan perlu atau suaimanfaat – seksyen 20(5). Pembatalan yang dibuat oleh Jawatankuasa Fatwa ini adalah muktamad – seksyen 20(6).

Setelah notis pembatalan disampaikan kepadanya, syeikh dikehendaki menyerahkan Perakuan Pendaftaran tarekatnya kepada Pendaftar dalam tempoh 30 hari dari tarikh pembatalan – seksyen 20(7). Jika dia gagal berbuat demikian, dia melakukan satu kesalahan dan boleh dihukum (jika sabit kesalahannya) penjara tidak lebih 2 tahun, denda tidak lebih RM3,000 atau kedua-duanya sekali – seksyen 20(8). Jika selepas itu dia terus gagal lagi menyerahkan Perakuan Pendaftaran tarekatnya, dia boleh dikenakan denda tidak lebih RM500 bagi setiap hari kesalahan itu berterusan – seksyen 20(9).

Pendatar dikehendaki mencatat butir-butir pembatalan pendaftaran suatu tarekat itu dalam Daftar – seksyen 20(10).

Di bawah seksyen 21, Jawatankuasa Fatwa ada kuasa membatalkan pendaftaran tarekat jika tarekat itu tidak aktif lagi (tidak diamalkan), tetapi dengan syarat Pendaftar hendaklah terlebih dahulu mengisytiharkan niat Jawatankuasa itu melalui satu notis yang disiarkan sekurang-kurangnya dalam 2 akhbar harian, satu dalam bahasa kebangsaan dan satu lagi dalam apa-apa bahasa lain. Sesiapa yang ingin membuat bantahan terhadap niat Jawatankuasa itu boleh mengemukakan bantahannya kepada Pendaftar dalam tempoh yang ditetapkan dalam notis itu. Setelah tamat tempoh, dan setelah mempertimbangkan apa-apa bantahan (jika ada), Jawatankuasa boleh membatalkan pendaftaran tarekat itu dengan membuat pemberitahuan dalam Warta.

Apabila tarekatnya telah dibatalkan, syeikh berkenaan dikehendaki melakukan tindakan berikut – menutup pusat tarekatnya, berhenti mengurus dan mengendalikannya lagi, menghentikan segala amalan tarekat di kalangan ahlinya, berhenti menyebarkan tarekat itu dan tidak lagi mennyimpan atau memiliki apa-apa bahan terbitan tarekat itu – seksyen 22(1). Jika syeikh berkenaan ingkar atau gagal mematuhi perkara di atas, dia boleh dihukum (jika sabit kesalahan) penjara tidak lebih 2 tahun, denda tidak lebih RM3,000 atau kedua-duanya sekali. Jika dia terus melakukan kesalahannya, dia boleh dikenakan denda tidak lebih RM1,000 bagi setiap hari kesalahan itu berterusan – seksyen 22(2).

Walaupun seorang syeikh itu telah dikenakan tindakan pembatalan tarekat yang ditadbir atau diurusnya, ini tidak bermakna bahawa dia dihalang membuat permohonan baru di kemudian hari untuk mendaftarkan semula tarekat tasawu itu menurut peruntukan Enakmen ini – seksyen 23.

Bahagian VIII

Bahagian VIII menyatakan tentang penyiasatan dan pendakwaan.

Kerja penyiasatan dan pemeriksaan sesuatu kesalahan boleh dibuat oleh Pendaftar, Timbalan Pendaftar dan Penolong Pendaftar tau oleh Pegawai Penguatkuasa Agama – seksyen 24. Untuk memastikan kerja ini teratur dan sempurna, prosedur yang digariskan dalam Enakmen Tatacara Jenayah Syariah (Negeri Sembilan) 2003 hendaklah dipakai dan dipatuhi.

Seperti biasa, Ketua Pendakwa Syarie diberi budibicara dan kuasa sepenuhnya untuk mengarahkan apa-apa pendakwaan bagi apa-apa kesalahan di bawah Enakmen ini – seksyen 25 dan 26.

Enakmen Tatacara Jenayah juga perlu dipakai dan dipatuhi bagi melupuskan barang kes dan benda yang menjadi hal perkara kesalahan di bawah Enakmen ini – seksyen 27.

Bahagian IX

Bahagian IX ini mengandungi pelbagai peruntukan bagi maksud melengkapkan Enakmen ini, antaranya mengenai penyampaian notis (seksyen 28), kesalahan menghalang siasatan (seksyen 29), kesalahan memberi maklumat palsu (seksyen 30), kuasa Jawatankuasa Fatwa, dengan kelulusan Yang di Pertuan Besar, membuat peraturan (seksyen 31) dan pindaan Jadual kepada Enakmen ini (seksyen 32).

Bagi kesalahan menghalang siasatan, enggan mengemukakan dokumen atau benda lain apabila dikehendaki berbuat demikian, dan menghalang apa-apa penyitaan bagi maksud penyiasatan di bawah Enakmen ini, seorang itu boleh dihukum penjara tidak lebih 1 tahun, denda tidak lebih RM1,000 atau kedua-duanya sekali.

Bagi kesalahan memberi maklumat palsu, menyembunyikan fakta matan atau memalsukan apa-apa dokumen, seorang itu boleh dihukum penjara tidaklebih 1 tahun, denda tidak lebih RM1,000 atau kedua-duanya sekali.

Bahagian X

Bahagian X ini merupakan peruntukan peralihan, bagi maksud dikenakan kepada tarekat tasawuf yang telah wujud dan menjalankan aktivitinya sebelum Enakmen ini diwujudkan. Peruntukan ini penting kerana mengikut amalan perundangan semasa di negara kita, suatu undang-undang yang baru diwujudkan (seperti Enakmen Tarekat ini) hanyalah berkuatkuasa kedepan, bukan berkuatkuasa kebelakangan, kecuali dinyatakan sedemikian itu secara khusus dalam undang-undang itu.

Bagi mana-mana tarekat tasawuf yang telah sedia wujud sewaktu Enakmen ini baru diperkenalkan, syeikh yang mengendalikan tarekat itu hendaklah memohon mendaftarkan tarekatnya itu dalam tempoh 6 bulan dari tarikh Enakmen ini dikuatkuasakan atau tempoh yang lebih lama jika dibenarkan oleh Pendaftar – seksyen 33(1). Sementara menanti keputusan permohonan itu dibuat, Pendaftar hendaklah mengeluarkan satu Perakuan Pendaftaran sementara bagi tarekat itu dan menetapkan apa-apa syarat ke atasnya – seksyen 33(2). Suatu tarekat yang dikeluarkan Perakuan Pendaftaran sementara adalah dianggap sah di sisi undang-undang dan boleh meneruskan aktivitnya – seksyen 33(3).

Andainya permohonan pendaftaran itu kemudian ditolak, syeikh hendaklah menyerahkan balik Perakuan Pendaftaran sementara itu dalam tempoh 30 hari kepada Pendaftar – seksyen 33(5). Jika dia gagal berbuat demikian, dia boleh dihukum (jika sabit kesalahan) penjara tiadk lebih 2 tahun, denda RM 3,000 atau kedua-duanya sekali. Jika kemudian dia terus gagal menyerahkan Perakuan Pendaftaran sementara itu, dia boleh dikenakan denda selanjutnya tidak lebih RM500 bagi setiap hari kesalahan itu berterusan.

Bagi mana-mana syeikh yang telah mengendalikan tarekatnya sewaktu Enakmen ini baru diperkenalkan, dia hendaklah memohon mendapatkan pengiktirafan daripada Jawatankuasa Fatwa dalam tempoh 6 bulan dari tarikh Enakmen ini dikuatkuasakan atau tempoh lebih lama jika dibenarkan oleh Pendaftar – seksyen 34(1). Sementara menanti keputusan permohonan itu dibuat, Pendaftar hendaklah mengeluarkan satu pengiktirafan sementara bagi syeikh itu – seksyen 34(2). Mana-mana syeikh yang telah diberi pengiktirfan sementara adalah disifatkan sebagai telah diktiraf bagi maksud Enakmen ini – seksyen 34(3).

Jika akhirnya apabila permohonan syeikh itu diputuskan, syeikh itu tidak diktiraf oleh Jawatankuasa Fatwa, syeikh itu dikehendaki menyerahkan kembali pengiktirafan sementara itu kepada Pendaftar dalam tempoh 30 hari keputusan itu dimaklumkan kepadanya – seksyen 34(4). Jika syeikh itu gagal berbuat demikian, dia boleh dihukum (jika sabit kesalahan) penjara tidak lebih 2 tahun, denda RM3,000 atau kedua-duanya sekali – seksyen 34(5). Jika dia kemudian terus gagal menyerahkan pengiktifan sementara itu, dia boleh dikenakan hukuman denda tidak lebih RM500 bagi setiap hari kesalahan itu berterusan – seksyen 34(6).

Bagi melihat Enakmen Tarekat Tasawuf (Negeri Sembilan) 2005 boleh merujuk padahttp://www2.esyariah.gov.my/esyariah/mal/portalv1/enakmen/State_Enact_Upd.nsf/f831ccddd195843f48256fc600141e84/1bd6f3d12f3c32f448257535001ac838?OpenDocument

PELAN STRATEGIK JABATAN MUFTI KERAJAAN NEGERI, NEGERI SEMBILAN DARUL KHUSUS 2011-2015 (BAHAGIAN TAREKAT TASAWUF)

Disediakan oleh : SYAIFUL NIZAM BIN MD JAN
Penolong Mufti Bahagian Tarekat Tasawuf/Pendaftar Tarekat Negeri Sembilan

TERAS STRATEGIK 6
Mengarusperdanakan Pembangunan Tasawwuf Dan Memantapkan Pengamal Tareqat

Teras strategi yang akhir ini memberi penempuan dan fokus kepada usaha giat untuk menyuburkan dan memasyarakatkan disiplin ilmu Tasawwuf dalam kalangan masyarakat agar masalah kronik yang sedang dihadapi oleh umat pada masa ini dapat di atasi melalui pendekatan tasawwuf. Keseimbangan pembangunan fizikal dan kerohanian adalah asas kecemerlangan diri setiap individu masyarakat yang akhirnya akan mendatangkan impak positif yang besar dalam pembangunan negara. Gerakan dakwah untuk memberi kefahaman dan penghayatan yang menyeluruh terhadap pengamal tasawwuf akan disemarakkan dan dizahirkan dengan pelaksanaan program yang bersifat kontemporari dan tradisi. Kawalan terhadap pengamal tareqat adalah seiring dengan usaha memajukan kumpulan tareqat yang telah diberi pengiktirafan oleh Jawatankuasa Fatwa Negeri Sembilan. Kerjasama erat antara kumpulan tareqat tersebut serta memperluaskan hubung-jalin dengan Kumpulan Tareqat Tasawwuf Antarabangsa akan dipergiatkan dan disuburkan dengan wahana dan program-program yang menarik minat masyarakat untuk melibatkan diri dalam pengamalan tareqat tasawwuf yang berlandaskan al-Quran dan al-Sunnah.

SENARAI ANGGOTA JILSAH AL-TURUQ AL-SUFIYYAH

SENARAI ANGGOTA JILSAH AL-TURUQ AL-SUFIYYAH

NEGERI SEMBILAN DARUL KHUSUS SESSI 2014-2016

1. Ditubuhkan di bawah sub-seksyen 47(A). (1) Enakmen Pentadbiran Agama Islam (Negeri Sembilan) (Pindaan) 2005.

Sila rujuk

http://www2.esyariah.gov.my/esyariah/mal/portalv1/enakmen/State_Amendment.nsf/afd097200733d795482572f800123d12/e729cac8f39fa8ce4825714e00176da5?OpenDocument

2. Jawatankuasa kecil ini bertanggungjawab untuk menyediakan syor kepada Jawatankuasa Fatwa dalam membuat keputusan Permohonan Pendaftaran Tarekat dan semua perkara yang berkaitan dengan tarekat tasawwuf.

3. Diurusetiakan oleh Bahagian Tarekat Tasawwuf, Jabatan Mufti Negeri Sembilan.

Pengerusi

S.S Dato’ Hj. Mohd. Yusof bin Hj. Ahmad

Mufti Kerajaan Negeri

Negeri Sembilan Darul Khusus.

No tel: 06-7652420 (P)

Anggota

Dato’ Hj. Mohd Murtadza bin Hj. Ahmad

No. 97, Taman Sri Putih,

Jln Tok Ungku, Rasah

70100 Seremban

No tel: 06-6311603 (R)

Yg. Bhg. Dato’ Hj. Borhan bin Hashim

14 Taman Dato’ Wan

70400 Ampangan

Seremban.

No tel: 06-7610978 (R)

Y.Bhg. Dr. Hj Jahit bin Hj Sidek

A 91 Kampung Melayu Seri Kundang

Tasik Biru Kuang

48050 Rawang

Selangor

No tel: 019-3845666

Fax : 03-60344772

Y.Bhg. Prof. Madya Dr. Abdul Manam bin Mohammad

Universiti Sultan Zainal Abidin (UniSZA)

Kampus Gong Badak, Gong Badak

21300 Kuala Terengganu

Terengganu

abdulmanan@unisza.edu.my
No tel: 019-9360769

Fax : 09-6669531

Prof. Madya Dr. Faudzinaim bin Hj. Badarudin

Jabatan Usuluddin dan Falsafah

Universiti Kebangsaan Malaysia

41300 Bangi

Selangor

fnaim@ukm.my
No Tel: 019-2740491/03- 8921 3548 (P)

Fax : 03-8921 3018

Dr. Abdull Rahman bin Mahmood

Jabatan Usuluddin dan Falsafah

Universiti Kebangsaan Malaysia

41300 Bangi

Selangor

abrm@ukm.edu.my
No Tel: 019-2882963/03-89214457

Fax : 03-8921 3018

A.F Ust Mohd Zaidi bin Ramli

Ketua Penolong Pengarah Kanan

Bahagian Dakwah

Aras 7, Blok D7, Kompleks D

Pusat Pentadbiran Kerajaan Persekutuan

62519 W.P Putrajaya

No Tel: 016-9233342/03-88864000 samb. 4051

zaidiramli@islam.gov.my
Fax : 03-8889 2041

Pendaftar

A.F Ust. Syaiful Nizam bin Md Jan

Pendaftar Tarekat Tasawwuf/ Penolong Mufti Bahagian Tarekat Tasawwuf

Jabatan Mufti Negeri

06-7652423 (P)

PENGENALAN TAREKAT QADIRIYYAH WA NAQSHABANDIYYAH

TAREKAT QADIRIYYAH WA NAQSHABANDIYYAH:

LATAR BELAKANG DAN AMALAN

Oleh

Dr. Abdul Manam bin Mohamad al-Merbawi

Universiti Sultan Zainal Abidin (UniSZA)

Kampus Gong Badak, KT

Pendahuluan

Tarekat Qadiriyyah wa Naqshabandiyyah merupakan sebuah tarekat yang masyhur dan mempunyai ramai pengikut di Nusantara, khususnya di Kepulauan Jawa. Di Malaysia, tarekat ini juga merupakan antara tarekat yang sudah terkenal dan mempunyai ramai pengikut selain daripada tarekat Ahmadiyyah dan Naqshabandiyyah Khalidiyyah. Kertas kerja ini akan menjelaskan beberapa perkara tentang tarekat Qadiriyyah wa Naqshabandiyyah menyentuh pengenalan, sejarah pembentukan, perkembangan, silsilah, amalan asas dan juga tujuan pengamalan tarekat ini.

Tarekat Qadiriyyah wa Naqshabandiyyah

Tarekat Qadiriyyah merupakan sebuah tarekat yang dinisbahkan kepada Shaykh Muhyi al-Din Abu Muhammad `Abd al-Qadir ibn Abi Salih Zangi Dost al-Jilani yang dilahirkan di Jilan pada tahun 470 H. (1077 M.) dan meningal dunia di Baghdad pada tahun 561 H. (1166 M.).[1] Tarekat Naqshabandiyyah pula merupakan sebuah tarekat yang dinisbahkan kepada Shaykh Bahā’ al-Dīn, Muhammad ibn Muhammad ibn Muhammad al-Sharīf al-Husaynial-Hasanī al-Uwaysī al- Bukhārī[2] yang dilahirkan di Bukhara, Turkestan, Asia Tengah pada tahun 717 H. (1317 M.) dan meninggal dunia pada tahun 791 H. (1388 M.) di Qasr `Ārifān, sebuah kampung di daerah tersebut.[3]

Manakala Tarekat Qadiriyyah wa Naqshabandiyyah pula merupakan satu aliran tarekat yang tergabung di dalamnya beberapa aliran tarekat sufiyyah khususnya tarekat Qadiriyyah dan Naqshabandiyyah yang menjadi unsur utama dalam pembentukan tarekat ini. Penggabungan tarekat ini dipercayai telah dilakukan oleh Shaykh Ahmad Khatib al-Sambasi (w. 1878 M) yang merupakan sufi dan shaykh ternama di Masjid al-Haram, Mekah al-Mukarramah, yang berasal daripada Indonesia dan menetap sampai akhir hayat beliau di Mekah.[4] Menurut keterangan Shaykh Ahmad Khatib sendiri, tarekat yang diamalkan dan dikembangkan oleh beliau itu adalah merupakan gabungan lima tarekat iaitu Qadiriyyah, Naqshabandiyyah, Anfasiyyah, Junaydiyyah dan Muwafaqah.[5] Walau bagaimanapun unsur Qadiriyyah dan Naqshabandiyyah merupakan unsur yang dominan dalam penggabungan tersebut dan ini kelihatan pada silsilah, zikir, khatam dan tawassul yang dilaksanakan dalam tarekat ini.

Dari sudut nisbah kerohanian, Tarekat Qadiriyyah wa Naqshabandiyyah merupakan gabungan dua nisbah iaitu nisbah `Alawiyyah (nisbah kepada kerohanian Sayyiduna `Ali ibn Abi Talib k.w.j.) yang kemudiannya membentuk aliran sufiyyah dipelopori Shaykh Junayd al-Baghdadi, dan nisbah Siddiqiyyah (nisbah kepada kerohanian Sayyiduna Abu Bakr al-Siddiq r.a.) yang kemudiannya membentuk aliran malamatiyyah dipelopori oleh Shaykh Abu Yazid al-Bistami r.a. Ia adalah gabungan aliran suluk (mujahadah dan riyadah) yang menjadi asas perjalanan tarekat Qadiriyyah dan aliran jadhbah yang menjadi asas perjalanan tarekat Naqshabandiyyah. Hakikat ini terserlah antara lain pada bentuk zikir jahr Qadiriyyah yang memperlihatkan unsur keterbukaan dan kekuatan semangat serta hemah yang tinggi, dan bentuk zikir khafi Naqshabandiyyah yang memperlihatkan unsur sembunyi (tertutup), merasai kefaqiran dan kelemahan diri dan juga harapan yang tinggi.

Perkembangan Tarekat Qadiriyyah wa Naqshabandiyyah Di Nusantara

Tarekat Qadiriyyah wa Naqshabandiyyah pada asalnya berpusat di Mekah al-Mukarramah di era kepimpinan Shaykh Ahmad Khatib. Ia kemudiannya didapati telah berkembangan dengan pesat di Asia Tenggara terutamanya di Kepulauan Jawa menerusi para khalifah Shaykh Ahmad Khatib. Antara khalifah Shaykh Ahmad Khatib yang ternama ialah Shaykh Abdul Karim al-Bantani yang menggantikan beliau sebagai murshid di Mekah, Shaykh Ahmad Talhah Kalisapu Ceribon yang menyebarkan tarekat ini di Jawa Barat, Shaykh Ahmad Hasbu yang menyebarkan tarekat ini di Madura dan lain-lain. Selain itu Shaykh Ahmad Khatib mempunyai beberapa orang khalifah lagi yang agak kurang berpengaruh berbanding tiga khalifah tersebut, antara mereka ialah Shaykh Muhammad Isma`il bin Abd. Rahim dari Bali, Shaykh Yasin dari Kedah, Shaykh Haji Ahmad Lampung dari Lampung dan Shaykh M. Ma`ruf bin Abdullah al-Khatib dari Palembang [6] Shaykh Nuruddin dari Filipina dan Shaykh Muhammad Sa`ad dari Sambas.[7]

Di Malaysia, terdapat beberapa kumpulan pengamal tarekat Qadiriyyah wa Naqshabandiyyah yang masyhur, antaranya ialah kumpulan yang mengambil silsilah daripada Shaykh Ahmad Sahib al-Wafa Taj al-`Arifin (Abah Anom). Shaykh Taj al-`Arifin yang lebih dikenali sebagai Abah Anom ini telah mengambil tarekat daripada ayahnya sendiri iaitu Shaykh Abdullah al-Mubarak bin Nur Muhammad yang mengambilnya daripada Shaykh Talhah yang mengambilnya daripada Shaykh Ahmad Khatib al-Sambasi.

Tarekat pimpinan Abah Anom ini berpusat di Pondok Pesantren Suryalaya, Jawa Barat, Indonesia, yang merupakan antara yang terbesar di Jawa. Tarekat Qadiriyyah wa Naqshabandiyyahpimpinan Abah Anom ini telah dibawa masuk dan dikembangkan oleh para wakil (khalifah) beliau di negara ini. Antara mereka ialah Ustaz Hj. Ali (1975) dari Singapura yang selalu berulang-alik ke Kedah, Kuala Lumpur dan beberapa negeri lain, Hj. Muhammad Said al-Attas (1977) yang menyebarkan tarekat ini di Negeri Sembilan, Kuala Lumpur, Sabah dan beberapa negeri lain termasuklah Thailand, Ustaz Hj. Muhammad Trang Isa (1978) yang menyebarkan tarekat ini di Sarawak, Ustaz Hj. Muhammad Uthman bin Abdul Latif (1984) yang menyebarkan tarekat ini di Terengganu, Ustaz Hj. Muhd Zuki (1986) yang menyebarkan tarekat ini di Kedah, Ustaz Hj. Mansur (1996) dan Tun Hj. Sakaran Dandai (2005) yang menyebarkan tarekat ini di Sabah dan Ustaz Saifuddin (2005) yang menyebarkan tarekat ini di Negeri Sembilan dan Kuala Lumpur.

Hasil dari penyebaran yang dilakukan oleh para wakil Abah Anom ini, jumlah pengamal Tarekat Qadiriyyah wa Naqshabandiyyah menjadi semakin bertambah dari semasa ke semasa dan pusat pengamalannya juga bertambah di seluruh tanah air. Antara pusat pengamalan Tarekat Qadiriyyah wa Naqshabandiyyah di Malaysia sekarang ini ialah di Batu Caves (Kuala Lumpur), Lembah Kelang dan Bangi (Selangor), Nilai (Negeri Sembilan), Masjid Tanah (Melaka), Putrajaya, Kuala Nerang (Kedah), Kuala Terengganu, Dungun dan Kemaman (Terengganu), Kota Kinabalu, Tawau dan Sempoerna (Sabah), dan Kuching (Sarawak).

Selain itu antara kumpulan pengamal tarekat Qadiriyyah wa Naqshabandiyyah yang masyhur di Malaysia ialah kumpulan yang terdapat di Johor iaitu yang mengambil silsilah daripada Shaykh Hasan Mustafa dan juga Shaykh Abu Naim (Sarang Buaya Semerah) yang kedua-duanya mengambil tarekat daripada Shaykh `Abd al-Karim Banten iaitu khalifah dan pengganti Shaykh Ahmad Khatib di Mekah dan Shaykh Sam`un ibn `Abd al-Karim. Begitu juga kumpulan yang mengambil silsilah daripada Shaykh Haji Siraj (Rengit, Batu Pahat) yang mengambil tarekat dari shaykh di Indonesia.[8] Sehingga kini terdapat puluhan tempat perhimpunan dan pengamalan tarekat Qadiriyyah wa Naqshabandiyyah di negeri Johor dan sekitarnya.

Silsilah Perguruan Tarekat Qadiriyyah wa Naqshabandiyyah

Dari segi silsilah tarekat, Shaykh Ahmad Khatib mengambil tarekat Qadiriyyah daripada Shaykh Shams al-Din yang mengambilnya daripada Shaykh Muhammad Murad yang mengambilnya daripada Shaykh `Abd al-Fattah yang mengambilnya daripada Shaykh `Uthman yang mengambilnya daripada Shaykh `Abd al-Rahim yang mengambilnya daripada Shaykh Abu Bakr yang mengambilnya daripada Shaykh Yahya yang mengambilnya daripada Shaykh Hisham al-Din yang mengambilnya daripada Shaykh Walyy al-Din yang mengambilnya daripada Shaykh Nur al-Din yang mengambilnya daripada Shaykh Sharf al-Din yang mengambilnya daripada Shaykh Shams al-Din yang mengambilnya daripada Shaykh Muhammad al-Hattak yang mengambilnya daripada Shaykh `Abd al-`Aziz yang mengambilnya daripada Shaykh `Abd al-Qadir al-Jilani.

Shaykh `Abd al-Qadir al-Jilani mengambil tarekat daripada Shaykh Abu Sa`id al-Mubarak ibn `Ali al-Makhzumi yang mengambilnya daripada Shaykh Abu al-Hasan `Ali ibn Yusuf al-Qirshi al-Hakari yang mengambilnya daripada Shaykh Abu al-Fadl `Abd al-Wahid al-Tamimi yang mengambilnya daripada Shaykh Abu Bakr Dilf al-Shibli yang mengambilnya daripada Shaykh Abu al-Qasim al-Junayd al-Baghdadi yang mengambilnya daripada Shaykh Sirr al-Saqati yang mengambilnya daripada Shaykh Ma`ruf al-Karkhi yang mengambilnya daripada Shaykh Abu al-Hasan `Ali ibn Musa al-Rida yang mengambilnya daripada Sayyiduna al-Imam Musa al-Kazim yang mengambilnya daripada Sayyiduna Ja`far al-Sadiq yang mengambilnya daripada Sayyiduna Muhammad al-Baqir yang mengambilnya daripada Sayyiduna Zayn al-`Abidin yang mengambilnya daripada Sayyiduna Husayn yang mengambilnya daripada Sayyiduna `Ali yang mengambilnya daripada Sayyiduna Muhammad s.a.w.[9]

Manakala silsilah tarekat Naqshabandiyyah pula, Shaykh Ahmad Khatib Sambas didapati tidak menyebutnya dalam karya beliau Fath al-`Arifin. Para pengkaji sejarah tarekat seperti Martin Van Bruinessen pula, tidak menemui maklumat yang dapat memberikan penjelasan mengenai perkara ini.[10] Walau bagaimanapun beberapa perguruan tarekat Qadiriyyah wa Naqshabandiyyah di Jawa didapati memberikan maklumat mengenai perkara ini.

Berdasarkan karya yang diterbitkan oleh Yayasan Serba Bakti, Pondok Pesantren Suryalaya, Shaykh Ahmad Khatib didapati mengambil tarekat Naqshabandiyyah daripada Shaykh Khalid Hilmi yang mengambilnya daripada Shaykh Muhammad Jan al-Makki (Muhammad Mazhar al-Ahmadi) yang mengambilnya daripada Shaykh Ahmad Sa`id al-Ahmadi yang mengambilnya daripada Shaykh Abu Sa`id al-Ahmadi yang mengambilnya daripada Shaykh `Abd Allah al-Dahlawi yang mengambilnya daripada Shaykh Shams al-Din Habib Allah Jan Janan yang mengambilnya daripada Shaykh Nur Muhammad al-Badwani yang mengambilnya daripada Shaykh Sayf al-Din yang mengambilnya daripada Shaykh Muhammad Ma`sum al-Sirhindi yang mengambilnya daripada Shaykh Ahmad al-Faruqi al-Sirhindi yang mengambilnya daripada Shaykh Muhammad al-Baqi Billah yang mengambilnya daripada Shaykh Muhammad al-Khawajaki al-Amkani al-Samarqandi yang mengambilnya daripada Shaykh Darwish Muhammad al-Samarqandi yang mengambilnya daripada Shaykh Muhammad al-Zahid yang mengambilnya daripada Shaykh Nasiruddin `Abidullah al-Ahrar al-Samarqandi ibn Mahmud ibn Shihab al-Din yang mengambilnya daripada Shaykh Ya`qub al-Jarkhi yang mengambilnya daripada Shaykh Muhammad `Ala’ al-Din al-`Attar al-Bukhari al-Khawarizami yang mengambilnya daripada imam tarekat Naqshabandiyyah Shah Naqshaband al-Sayyid Baha’ al-Din Muhammad ibn Muhammad ibn Muhammad al-Sharif al-Husaini al-Hasani al-Uwaisi al-Bukhari.

Shaykh Baha’ al-Din Shah Naqshaband mengambil tarekat daripada Shaykh Sayyid Amir Kulal yang mengambilnya daripada Shaykh Muhammad Baba al-Samasi yang mengambilnya daripada Shaykh `Ali al-Ramitani yang mengambilnya daripada Shaykh Mahmud al-Injir al-Faghnawi yang mengambilnya daripada Shaykh `Arif al-Riwakri yang mengambilnya daripada Shaykh `Abd al-Khaliq al-Ghujdawani yang mengambilnya daripada Shaykh Yusuf al-Hamadani yang mengambilnya daripada Shaykh Abu `Ali al-Farmadi yang mengambilnya daripada Shaykh Abu al-Hasan al-Kharqani yang mengambilnya daripada Shaykh Abu Yazid al-Bistami yang mengambilnya daripada Imam Ja`far al-Sadiq yang mengambilnya daripada al-Qasim ibn Muhammad yang mengambilnya daripada Salman al-Farisi yang mengambilnya daripada Abu Bakr al-Siddiq yang mengambilnya daripada Nabi Muhammad s.a.w.[11]

Berdasarkan silsilah ini, tarekat Naqshabandiyyah yang diambil oleh Shaykh Ahmad Khatib adalah dari cabang Mujaddidiyyah (nisbah kepada Shaykh Ahmad al-Faruqi al-Sirhindi) Mazhariyyah (nisbah kepada Shaykh Shams al-Din Habib Allah Jan Janan Mazhar al-`Alawi). Silsilah ini tidak melalui Shaykh Khalid al-Kurdi tetapi melalui Shaykh Abu Sa`id al-Ahmadi yang merupakan rakan seperguruan Shaykh Khalid di mana kedua-duanya merupakan murid dan juga khalifah kepada Shaykh `Abd Allah al-Dahlawi. Maka kerana itu tarekat Naqshabandiyyah Shaykh Ahmad Khatib bukanlah daripada cabang Khalidiyyah.

Amalan Khusus Tarekat Qadiriyyah wa Naqshabandiyyah

Terdapat beberapa amalan khusus yang dilaksanakan dalam tarekat Qadiriyyah wa Naqshabandiyyah, antaranya ialah; Pertama, zikir yang merangkumi zikir harian dan juga zikir khatam, sama ada dilaksanakan secara individu atau berjamaah. Kedua, manaqib iaitu majlis perhimpunan bulanan bagi ikhwan tarekat yang mana antara pengisiannya ialah pembacaan manaqib Shaykh `Abd al-Qadir al-Jilani. Ketiga, riyadah iaitu latihan kerohanian khusus yang dilaksanakan oleh ikhwan menurut apa yang diajarkan oleh shaykh.

Perlaksanaan Zikir Dalam Tarekat Qadiriyyah wa Naqshabandiyyah

Terdapat dua jenis zikir khusus dalam tarekat Qadiriyyah wa Naqshabandiyyah iaitu zikir harian dan zikir khatam. Zikir harian ialah zikir jahr, zikir khafi dan muraqabah yang dilaksanakan secara tetap (istiqamah) setiap hati selepas solat fardu.

Adab dan Kaifiyat Zikir (Jahr dan Khafi)

Merujuk kepada beberapa karya penting tarekat ini dan juga perlaksanaan zikir oleh ikhwannya mendapati bahawa adab dan kaifiyat zikir dalam tarekat Qadiriyyah wa Naqshabandiyyah adalah seperti berikut;

Pertama: al-Fatihah, dihadiahkan kepada Nabi s.a.w., keluarga, para sahabat dan zuriat baginda.

Kedua: Istighfar

Ketiga: Salawat

Keempat: Munajat

Kelima: Rabitah[12]

Keenam: Zikir Jahr iaitu zikir nafy ithbat (La ilaha illallah) dan disudahi dengan ucapan “Sayyiduna Muhammad Rasulullah s.a.w.”

Ketujuh: Salawat Munjiah dan Doa

Kelapan: al-Fatihah, dihadiahkan kepada Nabi s.a.w., keluarga, para sahabat dan zuriat baginda.

Kesembilan: al-Fatihah, dihadiahkan kepada para shaykh ahli silsilah tarekat Qadiriyyah wa Naqshabandiyyah.

Kesepuluh: al-Fatihah, dihadiahkan kepada ibu bapa dan seluruh orang-orang Islam

Kesebelas: Istighfar

Kedua belas: Bacaan Surah al-Ikhlas

Ketiga belas: Salawat Ibrahimiyyah

Keempat belas: Munajat

Kelima belas: Rabitah

Keenam belas: Zikir Khafi iaitu zikir ism al-dhat (Allah, Allah).[13]

Zikir Jahr

Zikir jahr ialah zikir kalimah tauhid (nafy ithbat) yang diucapkan dengan lidah dengan syarat, adab dan kaifiyyat tertentu. Antara syarat zikir ini ialah talqin daripada murshid atau wakilnya, berwuduk, suara yang bersemangat dan pukulan yang kuat ke hati sanubari. Zikir ini bukan hanya diucapkan, malah ditanamkan dalam diri manusia sehingga keyakinannya menjadi kuat dan perilaku serta amalannya menjadi baik. Menerusi pendekatan tarekat Qadiriyyah wa Naqshabandiyyah, zikir kalimah tauhid ini diamalkan setiap kali selepas selesai solat fardu sejumlah paling kurang 165 kali.[14]

Praktik menanam kalimat tauhid ini berasaskan kepada pertunjuk yang ditemui dalam firman Allah s.w.t. yang bermaksud “tidakkah kamu perhatikan bagaimana Allah telah membuat perumpamaan kalimah yang baik seumpama pohon yang baik, tunjangnya teguh dan cabangnya sampai ke langit (menjulang tinggi), ia membuahkan hasilnya setiap ketika dengan izin Tuhannya, dan Allah membuat perumpamaan-perumpamaan bagi manusia supaya mereka selalu ingat”.[15] Ia juga berasaskan kepada hadis Nabi s.a.w. yang bermaksud “iman itu ada lebih daripada tujuh puluh tiga cabangnya, yang tertinggi ialah ucapan La ilaha illallah dan yang paling rendah ialah membuang sesuatu yang menyakitkan di jalanan, dan sifat malu itu sebahagian daripada iman”.[16] Begitu juga hadis yang bermaksud “perbaharuilah iman kamu. (Para sahabat bertanya) Bagaimana kami dapat memperbaharui iman kami wahai Rasulullah. (Baginda menjawab) Perbanyakkan menyebut La ilaha illallah”.[17]

Menurut ulama tasawuf, kalimah tauhid yang juga disebut sebagai kalimah tayyibah dapat menyucikan diri seseorang itu daripada syirik jali sebagaimana ia dapat membersihkan jiwa seseorang itu daripada syirik khafi serta menjadikannya ikhlas dan murni. Begitu juga kalimah ini dapat membuang hijab-hijab hati yang berkait dengan kebendaan serta membersihkan jiwa daripada segala kekotoran dan sifat-sifat kebinatangan.[18]

Zikir Khafi (Sirr)

Manakala zikir khafi pula ialah zikir ism al-dhat yang ditanam dan diisikan di dalam hati dan perasaan sehingga hati seseorang itu terasa dan sedar terhadap kewujudan dan kebersertaan Allah di mana juga dia berada. Zikir ini diamalkan dengan persyaratan, adab dan kaifiyyat tertentu. Zikir ism al-dhat secara khafi ini diamalkan pada setiap kali selepas selesai solat fardu iaitu selepas zikir jahr.[19] Selain itu ia digalakkan supaya dilaksanakan pada sepanjang masa sesuai dengan kemampuan dan kelapangan masa seseorang murid.

Zikir ism al-dhat secara khafi ini merujuk kepada firman Allah s.w.t. yang bermaksud “dan sebut serta ingatlah Tuhanmu dalam dirimu dalam keadaan merendah diri dan merasa takut, dan tanpa menyaringkan suara pada pagi dan petang, dan janganlah engkau tergolong dalam golongan orang-orang yang lalai”.[20] Ia juga merujuk kepada firman Allah s.w.t. yang bermaksud “serulah Tuhan kamu dalam keadaan merendah diri dan sembunyi, sesungguhnya Dia tidak menyukai orang-orang yang melampaui batasan”.[21] Ia juga merujuk kepada firman Allah s.w.t. yang bermaksud “dan sebutlah nama Tuhanmu dan tumpukanlah perhatian kepada-Nya semata-mata”.[22]

Dalam tarekat Qadiriyyah wa Naqshabandiyyah, zikir ism al-dhat secara khafi ini dilaksanakan menerusi pengisian zikir pada lata’if insaniyyah iaitu dimulai dengan latifah qalb dituruti dengan latifah ruh, sirr, khafi, akhfa’, nafs al-natiqah dan latifah qalab (kullu jasad), menurut apa yang ditalqinkan oleh shaykh.[23] Pengisian zikir pada lata’if ini adalah bertujuan memudahkan suluk (perjalanan dan peningkatan kerohanian) dan mencapai maksud firman Allah iaitu ”kulit orang-orang yang takut kepada Tuhan mereka menjadi gementar terhadapnya (al-Qur’an), kemudian kulit (julud) dan hati (qulub) mereka menjadi tenang dengan mengingati Allah”.[24] Mengingati Tuhan dengan seluruh jiwa raga, zahir dan batin inilah yang dikenali di kalangan ahli tarekat Naqshabandiyyah sebagai sultan zikir.

Zikir ism al-dhat secara khafi ini adalah sebagai usaha mendapatkan malakah ihsan iaitu seseorang itu selalu merasai keberadaan (kewujudan) dan kebersertaan Allah di mana juga dia berada dan dalam apa juga keadaan dirinya. Ini adalah untuk mencapai rahsia yang terkandung dalam firman Allah yang bermaksud ”di mana saja kamu berhadap maka di sana (kamu akan menemui) wajh (dhat) Allah”,[25] dan rahsia yang terkandung dalam hadith Nabi s.a.w. yang bermaksud ”Ihsan itu ialah engkau beribadah kepada Allah seolah-olah engkau melihat-Nya, sekiranya engkau tidak melihat-Nya maka Dia melihat engkau”.[26] Pencapaian ini akan memperkukuhkan keimanan dan keyakinan seseorang dan seterusnya menjadi benteng yang dapat memelihara diri daripada perkara yang tidak baik.

Muraqabah

Muraqabah merupakan salah satu amalan yang dilaksanakan dalam tarekat Qadiriyyah wa Naqshabandiyyah. Muraqabah dalam tarekat bermaksud renungan batin atau tilikan rohani terhadap Allah s.w.t. dan makna-makna ketuhanan-Nya serta pengertian-pengertian yang berkaitan dengannya dalam keadaan menanti limpahan kerohanian yang dikurniakan ke dalam hati. Ia dilaksanakan setelah seseorang murid itu mencapai kemantapan zikir dan mendapat talqin (pengajaran) serta keizinan daripada shaykh. Shaykh Ahmad Khatib dalam karya beliau Fath al-`Arifin telah menyebut dua puluh jenis muraqabah iaitu;

1-Muraqabah al-Ahadiyyah

2-Muraqabah al-Ma`iyyah

3-Muraqabah al-Aqrabiyyah

4-Muraqabah al-Mahabbah fi Da’irah al-Ula

5-Muraqabah al-Mahabbah fi al-Dai’irah al-Thaniyah

6-Muraqabah al-Mahabbah fi al-Qaws

7-Muraqabah Wilayah al-`Ulya

8-Muraqabah Kamalat al-Nubuwwah

9-Muraqabah Kamalat al-Risalah

10-Muraqabah Kamalat Ulu al-`Azmi

11-Muraqabah al-Mahabbah fi Da’irah al-Khullah

12-Muraqabah Da’irah al-Mahabbah al-Sarfah (Hakikat Sayyiduna Musa)

13-Muraqabah al-Dhatiyyah al-Mumtazijah bi al-Mahabbah (Haqiqah al-Muhammadiyyah)

14-Muraqabah al-Mahbubiyyah al-Sarfah (Haqiqah al-Ahmadiyyah)

15-Muraqabah al-Hubb al-Sarf

16-Muraqabah La Ta`yin

17-Muraqabah Haqiqah al-Ka`bah

18-Muraqabah Haqiqah al-Qur’an

19-Muraqabah Haqiqah al-Salah

20-Muraqabah Da’irah al-Ma`budiyyah al-Sarfah[27]

Zikir Khatam

Zikir khatam merupakan sebahagian daripada amalan yang dilaksanakan dalam tarekat Qadiriyyah wa Naqshabandiyyah. Zikir khatam ini biasanya dilaksanakan secara berjamaah dan merupakan zikir mingguan, namun ia boleh juga dilaksanakan secara individu dan diamalkan secara harian. Zikir khatam tarekat Qadiriyyah wa Naqshabandiyyah merupakan gabungan beberapa khatam yang dinisbahkan kepada beberapa orang shaykh yang ternama dalam silsilah kedua-dua tarekat tersebut iaitu tarekat Qadiriyyah dan tarekat Naqshabandiyyah. Berikut ialah zikir khatam tarekat Qadiriyyah wa Naqshabandiyyah;

al-Fatihah pertama dihadiahkan kepada roh Nabi s.a.w., keluarga, para sahabat dan zuriat baginda.

al-Fatihah kedua dihadiahkan kepada roh ibu bapa (keturunan) baginda, para nabi dan rasul, para malaikat muqarrabin dan karubiyyin, para shahid, orang-orang soleh, keluarga dan sahabat mereka, Nabi Adam dan Hawa dan zuriat kedua-duanya sehinggalah ke hari pebalasan (akhirat).

al-Fatihah ketiga dihadiahkan kepada roh para sahabat dan para imam dan juga orang-orang yang mengikuti mereka itu.

al-Fatihah keempat dihadiahkan kepada roh para imam mujtahid, para ulama, para qari’, ahli tafsir dan hadith, ahli tasawwuf yang sebenar, para wali dan semua muslimin.

al-Fatihah kelima dihadiahkan kepada ahli silsilah tarekat al-Qadiriyyah wa al-Naqshabandiyyah dan semua ahli tarekat khususnya para shaykh al-Qadiriyyah dan al-Naqshabandiyyah.

al-Fatihah keenam dihadiahkan kepada roh kedua ibu bapa, para shaykh, orang-orang yang telah meninggal dunia, orang-orang yang berbuat baik, orang-orang yang mempunyai hak, orang-orang yang berwasiat dan minta diwasiatkan dan orang-orang yang mendoakan kebaikan.

al-Fatihah ketujuh dihadiahkan kepada roh semua orang yang beriman dan Islam, yang masih hidup dan yang telah meninggal dunia dari keturunan Nabi Adam sehinggalah ke hari kiamat.

Khatam pertama: Salawat, Surah al-Insyirah, Surah al-Ikhlas dan al-Fatihah yang dihadiahkan kepada Shaykh Ahmad (Muhammad) al-Baqir.

Khatam kedua: Salawat, Allhumma ya Qadiya al-Hajat, Allahumma ya kafiya al-muhimmat, Allahumma ya dafi`a al-baliyyat, Allahumma ya rafi`a al-darajat, Allahumma ya shafiya al-amrad, Allahumma ya mujiba al-da`wat, Allahumma ya arhama al-rahimin dan al-Fatihah yang dihadiahkan kepada Imam al-Khujakan (Shaykh `Abd al-Khaliq al-Ghujdawani).

Khatam ketiga: Salawat, La hawla wa la quwwata illa billah, Salawat dan al-Fatihah yang dihadiahkan kepada Imam al-Rabbani (Shaykh Ahmad al-Faruqi al-Sirhindi)

Khatam keempat: Salawat, Surah al-Falaq, Istighfar, Salawat dan al-Fatihah yang dihadiahkan kepada Sayyid Muzahhir (Shaykh Muhammad Mazhar)

Khatam kelima: Salawat, Hasbuna Allah wa ni`ma al-wakil, Salawat dan al-Fatihah yang dihadiahkan kepada Shaykh `Abd al-Qadir al-Jilani

Khatam keenam: Salawat, Ni`ma al-mawla wa ni`ma al-nasir, Salawat dan al-Fatihah yang dihadiahkan kepada Shaykh al-Mukarram (shaykh yang memimpin)

Khatam ketujuh: Salawat, Ya khafiya al-lutfi adrikni bi lutfika al-khafi, Salawat dan al-Fatihah yang dihadiahkan kepada Imam Khawajah al-Naqshabandi (Shaykh Baha’ al-Din)

Khatam kelapan: Salawat, La ilaha anta subhanaka inni kuntu mina al-zalimin, Salawat dan al-Fatihah kepada Sayyid Muhammad Ma`sum

Tawajjuh, Munajat, Ya Latif dan Doa[28]

Manaqib

Manaqib merupakan acara bulanan bagi ikhwan tarekat Qadiriyyah wa Naqshabandiyyah. Dalam majlis manaqib ini, pembacaan manaqib Shaykh `Abdul al-Qadir al-Jilani akan diperdengarkan kepada para ikhwan selain daripada pembacaan ayat-ayat suci al-Qur’an, tawassul dan beberapa acara lain lagi.

Matlamat Tarekat Qadiriyyah wa Naqshabandiyyah

Tarekat Qadiriyyah wa Naqshabandiyyah, sebagaimana juga tarekat-tarekat lain adalah bertujuan mencapai hakikat ihsan. Perkara ini dapat dilihat dengan jelas pada munajat yang menjadi dasar bagi tarekat dan seluruh pengamalannya iaitu “Allahumma (Ilahi) anta maqsudi wa ridaka matlubi a`tini mahabbataka wa ma`rifataka”[29] yang bermaksud “Tuhanku Engkaulah maksudku, keredaan Engkaulah yang aku cari, maka kurniakanlah kepadaku rasa cinta kepad-Mu dan kenal diri-Mu”. Munajat ini merangkumi tiga perkara utama iaitu taqarrub (mendekatkan diri) kepada Allah, mencapai keredaan Allah dan mendapat mahabbah (rasa cinta) serta ma`rifah (kenal) terhadap Allah.[30] Ketiga-tiga perkara ini adalah elemen asas bagi pencapaian hakikat ihsan.

Cara yang boleh menyampaikan kepada matlamat ini menurut ahli tarekat ialah; Pertama, zikir khafi iaitu zikir dengan hati dan fikiran yang dibersihkan daripada sebarang khawatir tanpa mengingati perkara yang lalu, yang akan datang, yang sekarang dan sesuatu yang lain dari Allah. Kedua, muraqabah iaitu hati menilik kepada Allah s.w.t. dalam keadaan menanti limpahan kurnia daripada-Nya. Ketiga, melazimi khidmat kepada syakh yang mempunyai kesan dan pengaruh terhadap kerohanian murid.[31] Ketiga-tiga perkara ini ditemui perlaksanaannya dalam tarekat Qadiriyyah wa Naqshabandiyyah secara khusus.

Dengan kata lain, tarekat Qadiriyyah wa Naqshabandiyyah bertujuan mencapai martabat ihsan yang menjadi penyempurna kepada maqam `ubudiyyah, zahir dan batin iaitu kesempurnaan Islam, Iman dan Ihsan yang menjadi tiga tiang asas agama seperti yang dapat difahami daripada penjelasan Nabi s.a.w. dalam sabda baginda yang bermaksud “sesungguhnya dia itulah Jibril yang datang kepada kamu bagi mengajarkan kepada kamu agama kamu”.[32] Ini kerana pencapaian hakikat ihsan menambah kesempurnaan Iman dan Islam iaitu menyumbang kepada perlaksanaan Islam secara yang lebih mantap, sempurna dan ikhlas dan juga menyumbang kepada kemantapan dan kekukuhan keimanan.

Penutup

Tarekat Qadiriyyah wa Naqshabandiyyah merupakan satu tarekat yang lahir daripada gabungan beberapa tarekat khususnya dua tarekat besar dalam dunia Islam iaitu Qadiriyyah dan Naqshabandiyyah. Tarekat ini yang pada mulanya muncul di Mekah telah berkembang dengan begitu pesat terutamanya di Nusantara khususnya di Kepulauan Jawa. Tarekat ini sebagaimana juga tarekat-tarekat lain, memberikan tumpuan kepada amalan zikir dan muraqabah dalam usaha mencapai hakikat ihsan. Pencapaian ihsan dilihat dapat memperkuatkan keimanan dan memantapkan perlaksanaan syariat.

Rujukan

Ahmad Khatib al-Sambasi. 1346. Fath al-`Arifin. Qahirah: Matba`ah Dar Ihya’ al-Kutub al-`Arabiyyah.

al-Kurdi, Muhammad Amin.t.th. Tanwir al-Qulub. Qahirah: Dar al-Fikr.

K.H.A. Shohibulwafa Tajul Arifin. 1988. Kunci Pembuka Dada. Selangor: Thinkers Library Sdn. Bhd.

K.H.A. Shohibulwafa Tajul Arifin. 1991. Ibadah Sebagai Metoda Pembinaan Korban Penyalahgunaan Narkotika dan Kenakalan Remaja. Tasikmalaya: Institut Islam Latifah Mubarokiyyah.

K.H.A. Shohibulwafa Tajul Arifin. `Uqud al-Juman. Tasikmalaya: Yayasan Serba Bakti Pesantren Suryalaya.

Juhaya S. Praja. 1991. TQN Pondok Pesantren Suryalaya dan Perkembangannya Pada Masa Abah Anom (1950-1990) (dlm) Thoriqot Qodiriyyah Naqsabandiyyah, Sejarah, Asal-Usul dan Perkembangannya (pnyt.) Harun Nasution. Tasikmalaya: Institut Agama Islam Latifah Mubarokiyyah.

Muhammad ibn Isma`il al-Bukhari. 1987/1407. Al-Jami` al-Sahih al-Mukhtasar. Bayrut: Dar Ibn Kathir.

Muslim ibn al-Hajjaj al-Qushayri al-Naysaburi. 1954/1374. Sahih Muslim. Bayrut: Dar Ihya’ al-Turath al-`Arabi.

Abu Dawud Sulayman ibn al-Ash`ath al-Sajastani al-Azdi. t.th. Sunan Abi Dawud. Dar al-Fikr.

Ahmad ibn Hanbal al-Shaybani. t.th. Musnad al-Imam Ahmad ibn Hanbal. Misr: Muassasah Qurtubah.

al-Khani, `Abd al-Majid ibn Muhammad. 1306. Al-Hada’iq al-Wardiyyah fi Haqa’iq Ajilla’ al-Naqshabandiyyah. Damshiq: t.pt.

Darniqah, Muhammad Ahmad. t.th. Al-Tariqah al-Naqshabandiyyah wa A`lamuha. t.tp: Matba`ah Jarus Press.

Bruinessen, Martin Van. 1994. Tarekat Naqsyabandiyah Di Indonesia: Survei Historis, Geografis dan Sosiologis. Bandung: Penerbitan Mizan.

al-Dahlawi, Ahmad ibn `Abd al-Rahim. t.th. Al-Qawl al-Jamil. t.tp., t.pt.

al-Khani, Muhammad ibn `Abdillah. 1989/1409. al-Bahjah al-Saniyyah. Istanbul: Maktabah al-Haqiqah.

Yayasan Serba Bakti Pondok Pesantren Suryalaya. 2005. Satu Abad Pondok Pesantren Suryalaya, Perjalanan dan Pengabdian 1905-2005. Tasikmalaya: Yayasan Serba Bakti.

[1] H.A.R. Gibb dan J.H. Kramers, Shorter Encyclopaedia of Islam, hlm.5.

[2] al-Kurdi, Tanwir al-Qulub, hlm.501.

[3]H.A.R. Gibb & J.H. Kramers, Shorter Encyclopaedia, hlm.5; dan Van Hoeve, Ensiklopedi Islam.

[4] Hawash Abdullah, Perkembangan Ilmu Tasawuf, hlm.177; dan Bruinessen, Tarekat Naqshabandiyah, hlm. 91.

[5]Ahmad Khatib, Fath al-`Arifin, hlm. 1.

[6] Bruinessen, Tarekat Naqsyabandiyah, hlm.

[7] Hawash Abdullah, Perkembangan Ilmu Tasawuf, hlm. 181.

[8] Sulaiman Yasin, Mengenal Ilmu Tasawuf, hlm.130.

[9] Ahmad Khatib, Fath al-`Arifin, hlm.9-10. Silsilah ini juga dikemukakan oleh Shaykh Ahmad Sahib al-Wafa Taj al-`Arifin (Lih. Yayasan Serba Bakti Pondok Pesantren Suryalaya, Uqudul Jumaan, hlm.26-31).

[10] Lih. Bruinessen, Tarekat Naqshabandiyah, hlm.91.

[11] Yayasan Serba Bakti Pondok Pesantren Suryalaya, Satu Abad Pondok Pesantren Suryalaya, hlm.104. 104; Band. al-Kurdi, Tanwir al-Qulub, hlm.500-502; al-Khānī, al-Hada’iq al-Wardiyyah, hlm.6; & al-Harawi, Rashahat, hlm.6.

[12] Rabitah adalah wasilah yang termasuk dalam apa yang difirmankan Allah dalam al-Qur’an yang bermaksud “wahai orang-orang yang beriman hendaklah kamu bertaqwa kepada Allah dan carilah wasilah kepada-Nya”(al-Qur’an, al-Maidah,35). Menurut ahli tarekat, shaykh yang boleh dijadikan rabitah ialah shaykh yang telah mencapai peringkat baqa’ yang sempurna setelah mencapai fana’ yang sempurna. Dia juga hendaklah seorang yang kuat bertawajjuh dan sentiasa melakukan “yad dasht”. (Lih. al-Khani, al-Bahjah al-Saniyyah, hlm.44; al-Dahlawi, al-Qawl al-Jamil, hlm.48). Tokoh-tokoh tasawwuf telah mengemukakan beberapa definisi rabitah. Secara umumnya, rabitah ini adalah menerangkan tentang menghadirkan ruhaniyyah para mashayikh silsilah tarekat bagi mendapatkan limpahan daripada kerohanian mereka bagi menolak lintasan-lintasan (khawatir) syaitan (Lih. Darniqah, al-Tariqah al-Naqshabandiyyah, hlm.28.). Rabitah merupakan ikatan antara murid dengan shaykh yang berasaskan perasaan kasih (mahabbah) dan hubungan kerohanian secara ma`nawi di mana antara natijahnya ialah terhasilnya kejinakan atau kemesraan antara hati murid dengan hati shaykh (Lih. al-Harawi, Rashahat, hlm.194.). Asas rabitah ialah bersahabat dengan shaykh atau berdampingan dengannya sebagaimana yang disuruh dalam al-Qur’an yang bermaksud “wahai orang yang beriman hendaklah kamu bertaqwa kepada Allah dan bersama-samalah dengan orang-orang yang benar”( al-Qur’an, al-Tawbah, 119). Antara tujuannya ialah untuk menghasilkan mujanasah dan nisbah iaitu untuk mendapatkan sifat-sifat dan hal-hal kerohanian yang ada pada diri shaykh yang mendidik. Bersama-sama dengan orang yang benar (kainunah / ma`iyyah) merangkumi dua maksud. Pertama, bersama-sama secara zahir iaitu berdampingan. Kedua, bersama-sama secara ma’nawi dan inilah yang dikehendaki dengan rabitah (Lih. Sahib, As`ad, Bughyah al-Wajid, hlm.73; al-Kurdi, Tanwir al-Qulub, hlm.518). Oleh kerana sentiasa berdampingan dengan shaykh itu adalah satu perkara yang sukar dilakukan maka rabitah boleh menggantikan tempatnya. Ini kerana, menggambarkan rupa shaykh yang kamil juga mendatangkan faedah atau menghasilkan natijah sebagaimana juga bersahabat dengannya ( Lih. al-Dahlawi, al-Qawl al-Jamil, hlm.48).

[13] Lih. Ahmad Khatib, Fath al-`Arifin, hlm.3-4; dan Yayasan Serba Bakti Pondok Pesantren Suryalaya, Uqudul Jumaan, hlm.4-9.

[14] Lih. KHA Shohibulwafa Tajul Arifin, Ibadah Sebagai Metoda Pembinaan.

[15] Al-Qur’an, Surah Ibrahim, 24-25.

[16] Hadis Riwayat Muslim, Abu Dawud dan al-Nasa’i.

[17] Hadis Riwayat al-Hakim.

[18] K.H.A. Shohibulwafa Tajul Arifin, Kunci Pembuka Dada, hlm.15.

[19] Lih. Yayasan Serba Bakti, `Uqud al-Juman.

[20] Al-Qur’an, Surah al-A`raf, 205.

[21] Al-Qur’an, Surah al-A`raf, 55.

[22] Al-Qur’an, Surah al-Muzammil, 8.

[23] Ahmad Khatib, Fath al-`Arifin, hlm.4-5.

[24] Al-Qur’an, Surah al-Zumar,23.

[25] Al-Qur’an, Surah al-Baqarah, 115.

[26] Al-Bukhari, Sahih al-Bukhari.

[27] Lih. Ahmad Khatib, Fath al-`Arifin, hlm.6-9.

[28] Lih. Ahmad Khatib, Fath al-`Arifin, hlm. 10-11; Yayasan Serba Bakti, `Uqud al-Juman, hlm.10-25; al-Qazani, Dhayl Rashahat, hlm.233-335; dan al-Kurdi, Tanwir al-Qulub, hlm.523-524.

[29] Ahmad Khatib, Fath al-`Arifin, hlm.5.

[30] Lih. Juhaya, Pondok Pesantren Suryalaya, hlm.137.

[31] Ahmad Khatib, Fath al-`Arifin, hlm.5-6.

[32] al-Naysaburi, Sahih Muslim, Kitab al-Iman, Bab Bayan al-Iman wa al-Islam wa al-Ihsan ; al-Bukhari, al-Jami` al-Sahih, Kitab al-Iman, Bab Su’al Jibril al-Nabiyy Salla Allahu `Alayhi wa Sallama `an al-Iman wa al-Islam wa al-Ihsan; & Ibn Hanbal, al-Musnad, Jil.1,hlm.64.

PENGENALAN TAREKAT NAQSYABANDIYYAH

Pengasas

Tarekat Naqsyabandiyyah ialah sebuah tarekat yang dinisbahkan kepada Syeikh Baha’ al-Din, Muhammad Ibn Muhammad Ibn Muhammad al-Syarif al-Hasani al-Husayni al-Uwaysi al-Bukhari (717-791H/1317-1388M). Beliau lebih dikenali dengan gelaran Shah Naqsyaband. Naqsyaband terdiri daripada dua perkataan iaitu ‘naqsy’ dan ‘band’ yang membawa maksud ukiran yang kekal. Gelaran ini diberikan kepada Syeikh Muhammad Baha’ al-Din kerana dikatakan bahawa beliau melakukan zikir Ism al-Zhat (Allah) di dalam hati sehingga zikir tersebut seolah-olahnya terukir di cermin hati. Ini memberikan gambaran bahawa tumpuan utama tarekat ini ialah pada melakukan zikir secara khafi (sirr). Inilah yang menjadi keistimewaan tarekat ini dan membezakannya dari kebanyakkan tarekat lain.

Menurut ahli tarekat ini, sejak dahulu sampai sekarang, tarekat ini dikenali dengan beberapa panggilan iaitu Siddiqiyyah, Tayfuriyyah, Khujakaniyyah, Naqsyabandiyyah, Ahrariyyah, Mujaddidiyyah, Mazhariyyah, dan Khalidiyyah. Nama-nama ini diambil sempena nama tokoh-tokoh penting tarekat ini pada period-period tertentu.

Kemasukan Tarekat Naqsyabandiyyah

Ke Negeri Sembilan Darul Khusus

Haji Ahmad bin Muhammad al-Baqir merupakan seorang tokoh yang membawa masuk Tarekat Naqsyabandiyyah Khalidiyyah ke Negeri Sembilan. Beliau menetap di Batu 7, Pantai, Jalari, Jelebu, Negeri Sembilan. Di kampung tersebut telah didirikan sebuah surau suluk yang menjadi pusat kegiatan pengamalan Tarekat Naqsyabandiyyah Khalidiyyah dan beliau menjadi pemimpin pertama perjalanan suluk di situ. Haji Ahmad telah mengambil Tarekat Naqsyabandiyyah Khalidiyyah dari Syeikh Ali al-Rida iaitu syeikh tarekat tersebut di Jabal Abi Qubays, Makah. Syeikh Ali al-Rida pula telah mengambil Tarekat Naqsyabandiyyah Khalidiyyah dari ayahnya, Syeikh Sulayman al-Zuhdi. Syeikh Sulayman al-Zuhdi telah mengambilnya dari Syeikh Sulayman al-Qamiri. Syeikh Sulayman al-Qamiri ialah murid serta khalifah kepada Syeikh Abd Allah al-Arzinjani. Syeikh Abd Allah al-Arzinjani pula mengambilnya dari Syeikh Khalid al-Uthmani al-Kurdi.

Haji Ahmad meninggal dunia pada tahun 1942. Tarekat Naqsyabandiyyah Khalidiyyah yang dibawa oleh beliau itu kemudiannya telah diwarisi dan dikembangkan oleh khalifah-khalifah beliau. Antara yang terkenal ialah Haji Maruf bin Yaqub (1901-1994). Haji Maruf telah mengambil Tarekat Naqsyabandiyyah Khalidiyyah dari Haji Ahmad pada tahun 1920. Beliau telah diizinkan memimpin tawajjuh dan suluk oleh gurunya pada tahun 1942. Beliau telah mendirikan sebuah surau suluk di Kampung Baru, Pekan Lenggeng, Negeri Sembilan pada tahun 1965 dan menjadikannya sebagai pusat kegiatan pengamalan Tarekat Naqsyabandiyyah Khalidiyyah. Di bawah pimpinan beliau, Tarekat Naqsyabandiyyah Khalidiyyah talah berkembang pesat ke serata tempat di Semenanjung Malaysia khususnya di Negeri Sembilan, Terengganu, Selangor, Kuala Lumpur, Melaka, Johor, Perak dan juga Singapura. Setelah kematian Haji Maruf, tarekat tersebut telah dikembangkan pula oleh beberapa orang khalifah baliau antaranya Haji Sulaiman bin Haji Muhammad Nur yang menggantikan beliau sebagai mursyid di surau suluk Kampung Baru, Pekan Lenggeng, Negeri Sembilan.

Amalan Tarekat Naqsyabandiyyah

Tarekat merupakan wasilah bagi tazkiyah al-Nafs. Bagi mencapai tujuan tersebut, Tarekat Naqsyabandiyyah menekankan tiga cara utama iaitu:

1. Zikir

Tarekat Naqsyabandiyyah memberikan penekanan khusus kepada amalan zikir. Prinsip-prinsip zikir dan perkara yang berkaitan dengannya dalam tarekat ini dapat ditemui dalam sebelas perkataan Parsi iaitu Hush Dar Dam, Nazar Bar Qadam, Safar Dar Watan, Khalwat Dar Anjaman, Yad Kard, Baz Kasht, Nakah Dasht, Yad Dasht. Ianya dinisbahkan kepada pengajarnya Syeikh Abd al-Khaliq al-Ghujdawani. Manakala 3 lagi iaitu wuquf adadi, wuquf zamani dan wuquf qalbi adalah dinisbahkan kepada pengajaran Syeikh Muhammad Baha’ al-Din. Kebanyakan zikir dilakukan secara khafi (sirr).

Dalam Tarekat Naqsyabandiyyah terdapat dua jenis utama iaitu zikir individu yang terdiri dari zikir Lata’if dan Nafy Ithbat dan zikir berjamaah iaitu zikir Khatam Khujakan yang terdiri daripada bacaan al-Fatihah, selawat, surah Insyirah, surah al-Ikhlas, dan kemudian selawat dengan susunan dan jumlah tertentu.

2. Muraqabah

Muraqabah bermaksud tilikan atau tumpuan hati secara berterusan terhadap Allah serta menunggu limpahan kurnia dariNya. Ianya dilakukan sehingga menjadi satu sifat yang sebati dengan dirinya. Ahli Tarekat Naqsyabandiyyah menjelaskan bahawa muraqabah merupakan satu cara tersendiri dalam mencapai hakikat insan, namun ia tidak dapat dilaksanakan sebaik-baiknya kecuali setelah zikir menjadi mantap. Berterusan melakukan muraqabah membawa kepada tercapainya musyahadah. Dalam Tarekat Naqsyabandiyyah terdapat beberapa jenis muraqabah yang diamalkan dan menjadi asas bagi muraqabah-muraqabah itu iaitu Muraqabah Ahadiyyah, Muraqabah Ma‘iyyah dan Muraqabah Mutlaq.

3. Suhbah dan Rabitah

Suhbah bermaksud berdampingan murid dengan Syeikh dengan menjaga adab-adab perdampingan, rabitah pula ialah ikatan atau tautan hati dengan Syeikh berasaskan rasa kasih, hormat, dan mulia.

والله أعلم

Dipetik daripada buku ‘Munaqashah Sufi Peringkat Kebangsaan 2004’, terbitan Jabatan Mufti Kerajaan Negeri Sembilan, kertas bertajuk Tarekat Naqsyabandiyyah: Perkembangan dan Sumbangan Ikhwannya di Malaysia oleh Dr Abdul Manam bin Mohamad, Pensyarah UniSZA.

PENGENALAN TAREKAT AHMADIAH AL-IDRISIAH AL-RASHIDIAH AL-DANDARAWIAH

Pengasas Utama Tarekat Ahmadiah

1. Sayyidi Ahmad bin Idris

Pengasas utama dan pertama tarekat ini dilahirkan di Fas, Maghribi pada tahun 1172H/1755M dari keturunan Rasulullah SAW. Nama penuh beliau ialah Ahmad bin Idris bin Abdullah bin Hussain al-Muthanna bin Abu Muhammad hingga kepada Sayyidina al-Sabt.

Sayyidi Ahmad (r.a) sebelum mendirikan Tarekat Ahmadiah ini menerima Tarekat al-Misriah al-Azizah daripada Sayyidi Abd. Wahab al-Tazi. Tarekat kedua yang diterimanya ialah al-Syazuliah daripada Syeikh Sayyidi Abu Kassim al-Wazir al-Ghazi. Manakala tarekat ketiga ialah Tarekat al-Khulwatiah daripada Syeikh Hassan bin Hassan Bek al-Kina.

2. Sayyidi Ibrahim al-Rashid

Setelah wafat Sayyidi Ahmad bin Idris pada bulan Rejab 1263H/1837M, tampillah Sayyidi Ibrahim al-Rashid mewarisi tempatnya sebagai pengasas Tarekat Ahmadiah al-Rashidiah.

Beliau dilahirkan di Sudan pada tahun 1228H/1813M. Nama penuh beliau ialah Ibrahim bin Syeikh Saleh al-Qahanabi bin Sayyid Abdul Rahman. Jurai nasabnya dari sebelah ayahandanya berasal daripada ‘Akil bin Abi Talib, saudara Sayyidina Ali (k.a)

3. Sayyid Muhammad bin Ahmad al-Dandarawi

Manakala wafat Sayyidi Ibrahim al-Rashid pada tahun 1291H/1874M dan dimakamkan di perkuburan Ma‘la di Makah, maka tampillah pula Sayyid Muhammad bin Ahmad al-Dandarawi, waris kepada Sayyid Ibrahim al-Rashid. Beliau dilahirkan di Dandarah yang letaknya di Lembah Sungai Nil di bahagian selatan Kaherah. Keluarga beliau daripada keluarga bangsawan Maghribi yang datang ke Mesir bagi memerangi penjajah yang menguasai Mesir. Dalam peperangan tersebut, mereka berhasil menguasai beberapa buah daerah termasuk Dandarah yang menjadi tempat kediaman keluarga itu hingga sekarang.

Perkembangan Tarekat Ahmadiah Di Asia Tenggara

Perkembangan Tarekat Ahmadiah di Asia Tenggara secara umumnya dan Malaysia khasnya adalah di bawah pimpinan Syeikh Mohd Said al-Linggi dan anak-anaknya. Ini adalah untuk memenuhi cita-cita gurunya Sayyidi Muhammad bin Ahmad al-Dandarawi bagi mengembangkan tarekat ini di seluruh dunia.

Walau bagaimanapun, terdapat beberapa tokoh ulamak lain di Malaysia yang berjasa dalam mengembangkan dan mempertahankan tarekat ini terutama di negeri Kelantan. Antara tokoh-tokoh lain tersebut ialah:

1. Tuan Haji Abdul Samad bin Muhammad Saleh yang terkenal sebagai Tuan Tabal (W 1891M). Beliau menerima ijazah Tarekat Ahmadiah daripada Sayyidi Ibrahim al-Rashid. Usaha murni beliau disambung oleh anak beliau Wan Musa bin Wan Haji Abdul Samad (W 1939). Beliau pernah menjawat jawatan Mufti Kelantan (1908-1916M) berusaha mengembangkan tarekat ini di Kelantan dan Terengganu.

2. Seorang lagi tokoh Tarekat Ahmadiah di Kelantan ialah Tuan Haji Daud bin Haji Umar al-Labidi (W 1972M). Beliau juga lebih dikenali sebagai Tuan Haji Daud Bukit Abal. Beliau mengambil ijazah tarekat ini daripada Tok Syafie, seorang ulamak tasawwuf di Kedah.

3. Turut mengembangkan tarekat ini ialah Tok Syafie. Nama penuh beliau ialah Mohd Syafie bin Mohd Saleh bin Abdul Rahman. Ulamak tasawwuf yang mengajar di Kota Makah ini menerima ijazah Tarekat Ahmadiah daripada Sayyidi Ibrahim al-Rashid. Beliau sezaman dengan Tuan Tabal dan Syeikh Mohd Said al-Linggi. Ramai pelajar Malaysia yang mengambil ijazah Tarekat Ahmadiah dari beliau antaranya Tuan Haji Abdullah Sijang, bekas Kadi Port Dickson dan Tuan Haji Semaun, seorang ulamak tasawwuf di Negeri Sembilan.

4. Sejarah perkembangan Tarekat Ahmadiah tidak akan lengkap tanpa memperkatakan tentang Tuan Syeikh Mohd Said al-Linggi (W 1926). Beliau pernah belajar di Makah di Jami’atul Azhar dengan ulamak yang terkenal di zaman itu Syeikh al-Anbabi, syeikh al-Azhar yang terkenal di zaman itu, Syeikh Hasbullah al-Makki dan lain-lain. Beliau menerima ijazah tarekat ini daripada Sayyidi Muhammad al-Dandarawi. Atas arahan gurunya, beliau turun ke Nusantara untuk mengembangkan tarekat ini. Beliau telah pergi ke seluruh tanah Melayu, Singapura, Riau-Indonesia, Ayutia-Siam, Kemboja, Bangkok dan Vietnam. Ajaran yang dibawanya diakui benar oleh Tuan Haji Wan Ahmad bin Mohd Zain al-Fatani, seorang ulamak yang mengajar di Masjidil Haram dalam surat yang dikirimkan kepada Sultan Kelantan pada masa itu. Begitu juga Sultan Terengganu di zamannya, Sultan Zainal Abidin yang membenarkan beliau dan mengembangkan Tarekat Ahmadiah di negeri itu.

Amalan Utama Tarekat Ahmadiah

Tarekat Ahmadiah mempunyai amalan-amalan di waktu siang dan malam. Amalan amalan yang diterima oleh Sayyidi Ahmad bin Idris ialah:

i Fatihatul Aurad

ii Al-Tahlil

iii Al-Salawat al-‘Azamiah

iv Al-Istighfar al-Kabir

v Al-Mahamid al-Thamaniah

vi Al-Ahzab Arba‘ata ‘Ashar

vii Al-Husun Mani‘ah

viii Al-Ahzab

Di kalangan ahli Tarekat Ahmadiah amalan-amalan ini terkumpul dalam kitab yang dipanggil nama singkatannya ‘al-Ahzab’. Syeikh Mohd Said telah mencetak semula Ahzab ini yang dinamakan ‘al-Ahzab al-‘Urfaniah wal Aurad al-Nuraniah’. Beliau telah menulis di tepi Ahzab itu karya beliau ‘Syarh Kunuz al-Jawahir al-Nuraniah’ di mana di antaranya beliau menghuraikan amalan-amalan wirid itu.

Amalan yang dianggap paling utama dan mempunyai banyak kelebihannya serta sangat digalakkan oleh guru-guru tarekat ini membaca dan mengamalkannya ialah:

1-Al-Tahlil ( التهليل )

Lafaznya ialah:-

لاَ اِلَهَ اِلاّ اللهُ مُحَمَّدٌ رَسُولُ اللهِ فِي كُلِّ لَمْحَةٍ وَنَفَسٍ عَدَدَمَا وَسِعَهُ عِلْمُ اللهِ

Ertinya:- Bahawasanya tiada Tuhan selain Allah dan Nabi Muhammad itu adalah pesuruh Allah pada setiap kerlipan mata dan nafas sebanyak bilangan ilmu Allah.

2-Selawat Azamiah (الصلوات العظمية )

Lafaznya ialah:-

اَللّهُمَّ اِنِّيْ أَسْاَلُكَ بِنُوْرِ وَجْهِ اللهِ الْعَظِيْمِ الَّذِي مَلأ أَرْكانَ عَرْشِ اللهِ الْعَظِيْمِ وَقَاْمَتْ بِهِ عَوَاْلِمُ اللهِ الْعَظِيْمِ أَنْ تُصَلِّىَ عَلَى مَوْلانَا مُحَمَّدٍ ذِي الْقَدْرِ الْعَظِيْمِ وَعَلَى آلِ نَبِيِّ اللهِ الْعَظِيْمِ بِقَدْرِ عَظَمَةِ ذَاْتِ اللهِ الْعَظِيْمِ فِيْ كُلِّ لَمْحَةٍ وَنَفَسٍ عَدَدَمَا فِيْ عِلْمِ اللهِ الْعَظِيْمِ صَلاةً دَاْئِمَةً بِدَوَاْمِ اللهِ الْعَظِيْمِ تَعْظِيْمًا لِحَقِّكَ يَا مَوْلانَا يَا مُحَمَّدُ يَا ذَا الْخُلُقِ الْعَظِيْمِ وَسَلِّمْ عَلَيْهِ وَعَلَى آلِهِ مِثْلَ ذَلِكَ وَاجْمَعْ بَيْنِىْ وَبَيْنَهُ كَمَا جَمَعْتَ بَيْنَ الرُّوْحِ وَالنَّفْسِ ظَاهِرًا وَبَاطِنًا يَقَظَةً وَمَنَامًا وَاجْعَلْهُ يَارَبِّ رُوْحًا لِذَاْتِىْ مِنْ جَمِيْعِ الْوُجُوْهِ فِى الدُّنْيَا قَبْلَ الأخِرَةِ يَا عَظِيْمُ

Ertinya:- Ya Allah! Sesungguhnya aku memohon kepadaMu dengan Nur Wajah Allah yang Maha Besar, yang memenuhi segala penjuru ‘Arasy Allah Yang Besar, dan dengannya berdiri seluruh alam Allah yang Agung. Moga Engkau berselawat ke atas penghulu kami Muhammad S.A.W yang mempunyai martabat yang agung dan ke atas keluarga Nabi Allah Yang Besar, dengan kadar kebesaran Zat Allah Yang Maha Besar, pada setiap kerlipan mata dan nafas sebanyak bilangan ilmu Allah Yag Maha Besar, dengan selawat yang berkekalan sebagaimana kekalnya Allah Yang Maha Besar, Penghormatan bagi Engkau wahai tuan kami, wahai Muhammad, wahai yang mempunyai akhlak yang besar (indah). Salam kesejahteraan daripadaMu ke atas keluarganya seperti yang demikian itu juga. Himpunkanlah di antara aku dan dia (Nabi Muhammad S.A.W ) sebagaimana Engkau menghimpunkan antara roh dan jasad, zahir dan batin sama ada ketika sedar atau tidur. Jadikanlah dia (Nabi Muhammad S.A.W ) wahai Tuhanku, roh bagi zatku daripada sekalian wajah (keadaan) di dalam dunia ini sebelum hari akhirat, wahai Allah yang Maha Besar.

3-Istighfar Kabir (الاستغفار الكبير )

أَََسْتَغفِرُ اللهَ العَظِيْمَ الََّذِيْ لاَ اِلَهَ إِلاَّ هُوَ الْحَيَّ القَيُّوْمَ غَفَّارَ الذُّنُوْبِ ذَاالْجَلالِ وَالاِكْرَامِ وَأَتُوْبُ إِلَيْهِ مِنْ جَمِيْعِ الْمَعَاصِى كِلِّهَا وَالذُّنُوْبِ وَالآثَامِ وَمِنْ كُلِّ ذَنْبٍ أَذْنَبْتُهُ عَمْدًا وَخَطَأً ظَاهِرًا وَبَاطِنًا قَوْلاً وَفِعْلاً فِىْ جَمِيْعِ حَرَكَاتِىْ وَسَكَنَاتِىْ وَخَطَرَاتِىْ وَأَنْفَاسِىْ كِلِّهَا دَائِمًا أَبَدًا سَرْمَدًا مِنَ الذَّنْبِ الَّذِىْ أَعْلَمْ وَمِنَ الْذَّنْبِ الَّذِىْ لاَ أَعْلَمْ عَدَدَ مَا أَحَاطَ بِهِ العِلْمُ وَأَحْصَاهُ الكِتَابُ وَخَطَّهُ القَلَمُ وَعَدَدَ مَا أَوْجَدَتْهُ الْقُدْرَةُ وَخَصَّصَتْهُ الإِرَادَةُ وَمِدَادَ كَلِمَاتِ اللهِ كَمَا يَنْبَغِىْ لِجَلاَلِ وَجْهِ رَبِّنَا وَجمَاَلِهِ وَكَمَالِهِ وَكَمَا يُحِبُّ رَبُّنَا وَيَرْضَى

Ertinya:- Aku memohon keampunan kepada Allah Yang Maha Besar, yang bahawasanya tiada Tuhan melainkan Dia, Tuhan yang Maha Hidup lagi Maha Berdiri dengan sendirinya. Maha Pengampun bagi segala dosa, wahai yang Memiliki Keagungan dan Kemuliaan. Aku bertaubat kepada-Nya daripada segala jenis maksiat, dosa dan kesalahan yang telah aku lakukan sama ada dengan sengaja atau tidak sengaja, sama ada yang zahir mahu pun yang batin, sama ada pada perkataan, perbuatan dalam setiap pergerakan atau diamku, yang terlintas di hatiku dan diriku semuanya selama-lamanya. Tidak kira sama ada dosa-dosa yang aku ketahui atau tidak aku ketahui, sebanyak mana yang dicakupi oleh Ilmu Allah, yang dihitung oleh buku amalan dan yang ditulis oleh pena. Sebanyak mana yang diadakan oleh Qudrat dan dituntut oleh Iradat dan sebanyak tinta kalimah-kalimah Allah sepertimana yang selayaknya bagi kebesaran zat Tuhan kami ,keelokanNya, kesempurnaanNya dan sepertimana yang dikasihi oleh Tuhan kami dan yang diredhaiNya.

Cara Menerima Talkin Tarekat

Ada dua kaedah untuk menerima Talkin Tarekat ini iaitu:

Pertama: Secara khas iaitu bertemu secara peribadi dengan Syeikh yang diperakukan dan ditalkinkan:

لاَ اِلَهَ اِلاّ اللهُ مُحَمَّدٌ رَسُولُ اللهِ فِي كُلِّ لَمْحَةٍ وَنَفَسٍ عَدَدَمَا وَسِعَهُ عِلْمُ اللهِ (3x)

لاَ اِلَهَ إِلاَّ اللهُ وَاللهُ أَكْبَرُ (4x)

Kedua: Secara am iaitu menerimanya dalam mana-mana majlis zikr atau majlis hol.

والله أعلم

Dipetik daripada buku “Mengenal al-Tarekat al-Ahmadiah” terbitan Jabatan Hal Ehwal Agama Islam Negeri Sembilan dan dilancarkan pada Sambutan Maal Hijrah Peringkat Negeri Sembilan Tahun 1414H.

PENGENALAN TARIQAT AL MUHAMMADIAH AL SANUSIAH AL IDRISIAH

MUQADDIMAH

Al Imam Al Akhbar Sayyid Muhammad ibn Ali al Sanusi merupakan pengasas Tariqat Al Muhammadiah al Sanusiah al Idrisiah. Tariqat ini masih kekal tulen dalam genggaman tangan keluarga Sanusi yang bersifat kejernihan dan keluruhan nenek moyang mereka. Tariqat ini merupakan sebuah madrasah tarbiah yang ada manhaj dan sistem yang lengkap. Kemudian, tariqat ini telah melahirkan ramai Ulama’, syuhada’dan mujahidin yang berjiwa sufi. Al Imam Al Akhbar Sayyid Muhammad ibn Ali al Sanusi dan khalifah-khalifah tariqat ini telah mengorbankan seluruh jiwa dan raga memasuki segala ceruk kampung dan Bandar, bukit dan lembah, hutan dan denaiuntuk menyampaikan ajaran islam yang suci dan telah mengubah kehidupan ramai orang daripada kejahilan kepada berilmu. Beliau juga merupakan seorang muslih dan pemikir masalah umat dan mujadid pada zamannya. Tariqat ini bertujuan untuk melahirkan insan-insan berjiwa tulus dan taqarrub Tuhan. Beliau telah membawa tariqat ini melalui prinsip-prinsip islam yang sejahtera dan selamat dan menjaga ketulenan tariqat ini dengan mengambilnya daripada mereka yang bersambung rantaiannya hingga kepada Sayyidina Rasulullah SAW dan kemudiannya dibawa oleh khalifah-khalifah yang berketurunan dan bersifat mulia.

NAMA, PENISBAHAN DAN ASAS TARIQAT

Tariqat ini dinamakan sebagai Tariqat Al Muhammadiah al Sanusiah Al Idrisiah, Al Muhammadiah dinisbahkan kepada Nabi Muhammad SAW kerana baginda adalah ikutan dan sumber utama Tariqat ini. Manakala Al Sanusiah pula ialah Al Imam Al Akhbar Sayyid Muhammad ibn Ali Al Sanusi kerana beliau adalah pembawa dan penyampai kepada tariqat ini. Al Idrisiah pula ialah Al Imam Al Azam Sayyid Ahmad ibn Idris selaku tonggak dan sandaran utama tariqat ini. Asas tariqat ini ialah ikutan terhadap sunnah sama ada pada perkataan, perbuatan dan ahwal serta menyibukkan diri dengan selawat ke atas Nabi.

MANHAJ DAN KAEDAH TARIQAT

Manhaj Tarbiah
Al Imam Al Akhbar Sayyid Muhammad ibn Ali al Sanusi telah menggalakkan agar manusia mempelajari ilmu, melazimi amalan ketaatan, amalan sunat, kebaikan dan berwaspada daripada buat perkara yang dilarang. Beliau turut melarang mendekati orang yang tiada pengalaman atau pengetahuan yang mendalam tentang apa yang diketahui oleh jaguh-jaguh ahli kaum (ahli sufi) iaitu :

Golongan israqiyyah ialah membersihkan hati daripada kotoran-kotoran dan menghadapkan sepenuh penghadapannya kepada Allah bagi mencapai ma’rifah dan sir tanpa perlu belajar atau pun mengajar.
Golongan burhaniyyah ialah mengikut segala perintah dan menjauhi segala larangan serta memetik ilmu-ilmu yang empat; ilmu mengenai zat Allah, sifat Allah, fiqh, hadith dan ilmu alat (ilmu memahami syariah)

Al Imam Al Akhbar Sayyid Muhammad ibn Ali al Sanusi telah mengasaskan manhaj tarbiahnya di atas landasan Al Quran dan Sunnah. Kesimpulannya ialah mensahihkan aqidah, mempelajari ilmu fiqh dengan bersandarkan kepada dalil-dalil bukan dengan ikutan buta, Tazkiah al Nafs berlandaskan Al Quran dan Sunnah.

Kaedah
i. Muhasabah

Hendaklah dia mengetahui dan meyakini bahawa Allah akan mengumpulkannya di padang Masyar dan mempersoalkannya tentang perkara tersebut. Hendaklah menyediakan jawapan bagi menjawab pertanyaan Allah sebelum melakukan sesuatu perkara. Menjauhkan diri daripada perkara yang tidak diredhai oleh Allah kerana akan mendatangkan kerugian dan padah.

ii. Mendapatkan keredhaan Allah

Berpegang teguh dengan niat yang bersih dan benar-benar untuk mendapatkan keredhaan Allah.

iii. Rahmat

Seseorang mestilah berkasih sayang terhadap semua kaum muslimin. Hak-hak islam perlu ditunaikan dengan memuliakan dan menghormati mereka.

iv. Kemulian akhlak

Seseorang muslim perlu bersikap lemah lembut terhadap ahli keluarga,para pekerja dan umat islam.

SANAD-SANAD TARIQAT

KEPENTINGAN TERHADAP SANAD

Merupakan perkara penting dan dititikberatkan oleh para masyaikhnya. Al Imam Al Akhbar Sayyid Muhammad bin Ali Al Sanusi berusaha menghimpunkan ke dalam kitabnya tanpa sedikit pun mengabaikan segala sanad dan ijazah yang diperoleh. Antara kitabnya ialah :

Al Salsabil al Main fi al Taraiq al Arba’in
Al Manhal al Rawi al Raiq fi Asanid al Ulum wa Usul al Taraiq
Al Syumus al Syariqah fi Asma’ Masyaikh al Magharibah wa al Masyariqah

Antara pesanan tariqat ini ialah menghidupkan kembali sistem bersanad yang merupakan keistimewaan Nabi Muhammad SAW dan rantaian golongan khalaf dengan salaf.

KEISTIMEWAAN SANAD

Isnad amat penting untuk memastikan kesahihan sesuatu ilmu. Ilmu agama perlu dipelajari melalui orang arif yang dipercayai. Seseorang yang belajar tanpa berguru tidak berani menyenaraikan nama gurunya dan menyebut senandnya kerana tidak mempunyai sanad dalam pengambilan sesuatu ilmu. Ini merupakan disiplin ilmu islam yang telah disepakati olrh Ulama’ yang mengupas tentang kepentingan sanad.

A. Sanad-sanad ilmu

1) Sanad Al Quran Al Azim

2) Sahih Al bukhari

3) Sahih Muslim

4) Sunan Abi Daud

5) Sunan Jami’ Al Tirmizi

6) Sunan Al Nasa’i

7) Sunan Al Hafiz ibni Majah

8) Muwatta’ Malik

9) Musnad Abi Hanifah

10) Musnad Al Imam Al Syafie’

11) Musnad Al Imam Ahmad Ibn Hanbal

B. Sanad aurad dan salawat

1) Aurad Al Qutb Al Nafis Sayyid Ahmad Ibn Idris

Tahlil khusus
Istighfar al Kabir
Salawat al Azimiah
2) Salawat Al Fatihiyyah

3) Salawat Al Ummiyah

4) Doa Al Saifi Sayyiduna Ali Karramullahu Wajhah

C. Sanad-sanad tariqat

Tariqat al Muhammadiah
Tariqat al Uwaisiah
Tariqat al Qadariah
Tariqat al Syazuliah
Tariqat al Naqsyabandiah

D. Sanad Talqin zikir dan pemakaian Khirqah

Rahsia Talqin
Menyambung dan menghubungkan hati dan roh di antara ahli silsilah hingga kepada Rasulullah dan Allah

Sandaran amalan Talqin
Hadith yang diriwayatkan oleh al Tabrani dan al Bazzar serta lain-lainnya bahawa Nabi pernah mentalqinkan sahabat-sahabat secara berjemaah atau berseorangan.

Dalil pemakaian khirqah
Rasulullah pernah memakaikan Sayyiduna Ali serban dan melepaskan ekornya sebagaimana yang diriwayatkan oleh al Tabrani di dalam Mu’jam al Kabir dengan sanad hadith bertaraf Hassan.

AMALAN

1) Asas Tariqat

Wazifah siang
Wazifah malam
2) Asas aurad

Pembuka aurad
Tahlil khusus
Salawat azimiyyah
Istighfar kabir
Kafarah majlis
3) Aurad yang tiga

Wirid kecil
Wirid pertengahan
Wirid besar
4) Kanz al sa’adah

5) Zikir al Latif

6) Penerangan tentang wirid terpenting

Baca setengah juzuk selepas solat subuh
Surah al ikhlas 3 kali
Kaffarah majlis 3 kali
Baca nama Allah al Latif 129 kali
Doa zikir Latif
Baca setengah juzuk lagi selepas solat magrib
Baca Hizb al Saifi, al Mughni dan Doa penutup pada waktu afdhal iaitu sahur.
Aurad yang tiga baca pada waktu lapang
7) Amalan solat

Solat fardhu lima waktu (17 rakaat)
Solat sunat subuh (2 rakaat)
Solat sunat dhuha (4 rakaat)
Solat sunat sebelum zuhur (4 rakaat)
Solat sunat selepas zuhur ( 2 rakaat)
Solat sunat asar (4 rakaat)
Solat sunat selepas maghrib (2 rakaat)
Solat sunat selepas isyak (2 rakaat)
Solat sunat tahajjud (10 rakaat)
Solat sunat witir (3 rakaat)
Kesemua jumlah ialah 50 rakaat

PENUTUP

Tariqat Al Muhammadiah Al Sanusiah Al Idrisiah memaparkan pengenalan tariqat secara menyeluruh. Jadi, betapa ruginya kita apabila mengabaikan kewujudan dan peranan tariqat ini yang dapat memberikan jawapan bagi segala kesengsaraan dan musibah yang berlaku ke atas umat islam hari ini.

Allahyarham Tuan Haji Ahmad bin Mohd Said (1912-1964)

Allahyarham Tuan Haji Ahmad bin Mohd Said (1912-1964)

Mufti Pertama Negeri Sembilan Dan
Pemimpin Al-Tariqah Al-Ahmadiyyah Al-Rashidiyyah

Al-Dandarawiyyah

Oleh : Dr. Mahmud Saedon Awang Othman

Tuan Haji Ahmad dilahirkan di Kampung Bukit Ampangan Seremban pada 26 Rabiulawal 1328 bersamaan 1912 dan meninggal dunia pada 7 Januari 1964. Tetapi dalam buku keluaran Majlis Agama Islam Dan Adat Istiadat Melayu Kelantan bertajuk ” Tokoh – Tokoh Ulama Semenanjung Melayu (1) – 2001 halaman 236, tarikh lahir ulama ini ialah 6 April 1910. Mendapat pendidikan awal di Sekolah Melayu Ampangan hingga tamat. Sebagaimana abangnya, beliau kemudiannya mendapat didikan langsung dari bapanya. Beliau menunaikan haji sewaktu berusia 15 tahun selepas kematian bapanya dan melanjutkan pengajian agama di Mekah selama 7 tahun.

Setelah Tuan Hj. Muhammad Said Al-Linggi kembali ke rahmatullah pada tahun 1345H, pemimpin al-Tariqah al-Ahmadiyyah telah dikendalikan oleh anak lelaki beliau bernama Tuan Haji Abdullah saudara kandung yang tertua Allahyarham Tuan Hj. Ahmad. Pada masa itu Pusat al-Tariqah al-Ahmadiyyah berada di Ampangan, di mana tempat ini telah di asaskan oleh Tuan Haji Mohd Said sebelum wafatnya (1) dan di sinilah terletaknya rumah Tuan Haji Abdullah. Dalam hubungan ini Tuan Hj. Ahmad menegaskan antara lain….”kemudian daripada wafatnya (Tuan Haji Mohd Said) berdirilah kemudian daripadanya salah seorang daripada anaknya dengan seelok-elok pendirian kemudian daripada sempurnalah baginya pemandangan Tuhan al-Amin al-Allam dan yang demikian dengan ittifaq yang besar daripada ikhwan dan isyarat setengah daripada mereka yang adalah atasnya pekeliling ini tariqah pada ini masa dan telah menjadi akan dia oleh Allah Ta’ala mereka yang dipercayai atas segala pekerjaannya dan khalifah baginya atas sekelian kelakuannya dan rahsia-rahsianya dan iaitu saudara kandungan kami al-Fadhil al-Syeikh Abdullah hafidhahullah waffaqahu lima yuhibbu wayardhahu Amin.”(2)

Tuan Haji Ahmad Pembantu Kanan Tuan Haji Abdullah

Setelah kembali dari pengajiannya di Makkah al-Mukarramah selama lebih kurang tujuh tahun (1927-1934), Tuan Haji Ahmad telah menyebarkan ilmu pengetahuannya sebagai menyambung tugas mengembangkan Islam dan ilmu-ilmu tradisi yang diwarisi dari ayahanda beliau dan juga nenekanda beliau, yang mana keturunan beliau ini adalah titisan darah ulama Islam yang terkenal (3). Sebelum beliau menyambung pelajarannya di Makkah, beliau telah menerima pendidikan awal di bidang syariah dan tasawwuf, khususnya tentang perjalanan al-Tariqah al-Ahmadiyyah, amalan-amalan zikir dan sebagainya (4). Dengan asas yang kuat ini tidaklah menghairankan sekiranya beliau menjadi pembantu kanan Tuan Haji Abdullah di dalam memimpin Tariqah ini, dan kemudian mengambil alih kepimpinannya setelah Tuan Haji Abdullah kembali ke rahmatullah.

Dengan kepulangan Allahyarham Tuan Haji Ahmad dari Makkah, maka lahirlah seorang lagi tokoh penting memimpin al-Tariqah al-Ahmadiyyah khususnya di Negeri Sembilan, dan umumnya di kawasan ini. Kedua-dua tokoh ini berkerjasama di dalam mempertahankan Tariqah ini dan mengembangkannya. Mereka bantu-membantu, seperti aur dengan tebing. Amat tepat sekali apa yang di katakana oleh Sidi Abu al-Abbas (5) “ peranan kedua beradik ulama ini di dalam mempertahankan Tariqah ini dan mengembangkannya ibarat Nabi Musa a.s dengan saudaranaya Nabi Harun a.s (6)”, kedua-dua tokoh ini pernah bertemu dan belajar dengan Saidi Abu al-Abbas di Makkah sebelum kembali ke tanah air (7).

Tuan Haji Abdullah selalu menugaskan Tuan Haji Ahmad supaya mengetuai majlis-majlis zikir dan haul yang di adakan di Kampung Ampangan atau di tempat-tempat lain. Tuan Haji Abdullah akan hadir sama jika tidak ada apa-apa keuzuran (8). Ini banyak memberikan pengalaman kepada Tuan Haji Ahmad sebagai satu isyarat bahawa pemimpin kedua Tariqah ini adalah di pegang oleh Tuan Haji Ahmad, seperti yang dibayangkan oleh Sidi Abu Abbas al-Dandarawi. Dan sebagai persediaan bagi beliau untuk mengambil alih pimpinannya jiaka Tuan Haji Abdullah telah tiada. Dan inilah yang berlaku.

Kerjasama dan bantu-membantu antara tokoh ini berjalan terus dan sewajarnyalah diikuti oleh mereka yang datang kemudian demi kepentingan dan perkembangan Tariqah ini. Walaupun kedua tokoh ini tinggal berlainan tempat, Tuan Haji Abdullah di Ampangan dan Tuan Haji Ahmad di Kampung Pondok Rasah, namun ianya tidak sedikit pun menjejaskan keeratan kerjasama di antara kedua mereka. Kedua tokoh ini saling merujuk antara satu sama lain. Jawapan kepada anak-anak murid dari Tuan Haji Abdullah: Apa kata Ahmad? Ha itulah dia! Atau kata-kata Tuan Haji Ahmad kepada muridnya: Apa kata Bang Lah itulah dia! Adalah perkara yang menjadi kelaziman (9) seolah-olah tidak terdapat apa-apa perbezaan fikiran dan pendapat di antara kedua tokoh ini di dalam persoalan-persoalan yang ada hubungan dengan Tariqah ini. Jika majlis-majlis haul diadakan di Ampangan, Tuan Haji Ahmad akan memerintahkan anak-anak muridnya ke Ampangan bagi sama-sama berkhidmat mempersiapkan persediaan-persediaan haul dan sama menghadiri majlis tersebut (10). Tradisi yang baik ini berjalan terus sehingga wafat Tuan Haji Abdullah pada tahun 1965 di kebumikan berhampiran dengan makam ayahandanya Tuan Hj. Mohd Said al-Linggi.

Dengan itu Tuan Haji Ahmad pun mengambil alih kepimpinan al-Tariqah al-Ahmadiyyah dan dengan sendirinya Pusat Tariqah ini berlih ke Kampung Pondok Rasah (11). Ini merupakan tanggungjawab yang tidak dapat dielakkan lagi yang harus dilaksanakan dengan baik dan sempurna oleh Tuan Haji Ahmad. Melaksanakan amanah dan tanggungjawab inilah, dasar segala tindak tanduk beliau di dalam mengendalikan pimpinan tariqah ini sehinggalah berjaya dan bersih dari penyelewengan mana-mana pihak.

Al-Madrasah al-Saidiyah Dan Peranannya Di Dalam Perkembangan al-Tariqah al-Ahmadiyyah

Setelah Tuan Haji Ahmad kembali ke tanah air dari Makkah setelah menuntut ilmu disana lebih kurang tujuh tahun, beliau telah menyebarkan ilmu pengetahuannya kepada umat Islam setempat. Beliau telah mengambil daya usaha mengajar di masjid-masjid dan surau-surau di Seremban. Dan kawasan-kawasannya seperti Sega, Rantau, Kuala Sawah hinggalah ke daerah Rembau. Di samping beliau mengajar ilmu-ilmu syariah seperti Fiqh dan Tauhid, beliau juga mengajar ilmu Tasawwuf di samping membimbing pelajar-pelajarnya cara-cara beramal dengan amalan-amalan al-Tariqah al-Ahmadiyyah, zikir-zikirnya, dan memahamkan kepada mereka tentang ajaran-ajaran Tariqah ini (12). Sambutan yang diberikan adalah menggalakkkan tambahan pula usaha-usaha ini adalah merupakan sambungan kepada usaha-usaha ayahanda beliau Tuan Haji Mohd Said.

Tidak cukup dengan itu, dalam masa yang sama beliau mendirikan pondok yang akhirnya diberi nama al-Madrasah al-Saidiyyah. Bersempena dengan nama ayahanda Tuan Haji Mohd Said. Bolehlah dikatakan bahwa tujuan beliau mendirikan Madrasah ini ialah untuk mengajar dan menyebarkan ilmu-ilmu Islam yang tradisional, ini tidaklah terkecuali dari mengajarkan ilmu Tasawwuf, khususnya ajaran-ajaran al-Tariqah al-Ahmadiyyah.

Satu perkara yang menarik mengenai madrasah ini ialah ianya lebih dikenali di kalangan masyarakat Negeri Sembilan dengan nama : Pondok Sheikh Haji Ahmad. Dari nama inilah yang akhirnya nama tetap kepada tempat kediaman Tuan Haji Ahmad iaitu Kampung Rasah Seremban sekarang ini.

Pelajar-pelajar yang datang ke Madrasah al-Saidiyyah ini, datang dari berbagai-bagai tempat dan negeri di Malaysia dan juga dari seberang laut seperti Siak (13). Mereka tinggal di pondok-pondok yang didirikan sekitar tempat kediaman Tuan Haji Ahmad tempat belajar mereka ialah surau. Surau ini masih ada hingga sekarang, walaupun telah menerima sedikit sebanyak perubahan fizikalnya.

Seperti juga pondok-pondok di seluruh tanah air, di Pondok Rasah ini pelajar-pelajar dikehendaki patuh pada disiplin yang telah ditentukan seperti disiplin pakaian, akhlak, makanan, pelajaran, sembahyang berjemaah dan lain-lain lagi, seperti disiplin-disiplin yang kebiasaanya terdapat di pondok-pondok yang lain, di tambah dengan disiplin yang seharusnya diikuti oleh pengikut-pengikut al-tariqah al-Ahmadiyyah seperti zikir-zikir tertentu yang dikehendaki untuk diamalkan, menghadiri majlis-majlis zikir dan haul. Di bulan puasa pula pondok ini mempunyai program yang tersendiri berbeza dengan bulan-bulan yang lain. Pada bulan ini pelajar-pelajar digalakkan berzikir. Malahan kadang-kadang Tuan Haji Ahmad sendiri memimpin pelajar-pelajar berzikir dari selepas tengah malam hingga subuh. Mereka juga digalakkan membaca al-Quran dan diajarkan cara sembahyang Tarawih sepuluh rakaat yang biasanya dilakukan oleh al-Tariqah ini. Pelajar-pelajar dikehendaki tidur selepas tengah Maghrib dan bangun selepas tengah malam untuk bersahur sebelum subuh dan hanya tidur semula selepas subuh. Bolehlah dikatakan pada bulan puasa, mereka berehat di waktu siang, beramal dan belajar di waktu malam.

Bagi pelajar-pelajar yang telah lama belajar dan didapati layak untuk mempelajari ilmu Tasawwuf yang lebih mendalam, mereka di ajarkan dengan kitab-kitab Tasawwuf seperti al-Hikam dan ada pula sebahagian dari mereka diajar dan digalakkan bermuqarabah (14). Muqarabah ialah satu-satu disiplin al-Tariqah al-Ahmadiyyah yang penting. Di antara tempat-tempat yang pernah dijadikan tempat bermuqarabah ialah Masjid Rasah (15) yang masih wujud hingga kini.

Pembentukan madrasah ini secara langsung dan tidak langsung membawa kepada penyebaran Tariqah inike daerah-daerah dari mana murid-murid itu dating, mereka ini dengan sendirinya menjadi ejen penyebaran Tariqah ini setelah tamnat pengajian mereka di Madrasah ini. Bolehleh dikatakan bahawa matlamat yang penting dari penubuhan Madrasah ini ialah untuk meneruskan perjalanan al-Tariqah al-Ahmadiyyah seperti yang telah digariskan oleh al-Marhum Tuan Hj. Mohd Said. Di antara to koh-tokoh al-Tariqah al-Ahmadiyyah yang mendapat didikan beliau ialah Tuan Haji Abdul Rashid, Tuan Hi. Mohd, Tuan Hj. Mohd Hamid, Tuan Hj. Mohd Noor. Mereka ini adalah adik-adik kepada Allahyarham.

Pimpinan Al-Tariqah Al-Ahmadiyyah Selepas Tuan Haji Abdullah

Sebagaimana yang telah di nyatakan bahawa setelah Tuan Haji Abdullah kembali ke rahmatullah, maka secara automatis pimpinan al-Tariqah al-Ahmadiyyah telah dipegang oleh Tuan Haji Ahmad. Sesuai dengan kedudukan beliau sebagai pembantu kanan kepada kekandanya dan kebolehan beliau di dalam memimpin al-Tariqah ini tidak boleh dipersoalkan. Tambahan pula beliau ini memang terkenal sebagai seorang yang alim di dalam ilmu-ilmu tradisi Islam dan termasuklah ilmu Tasawwuf, ajaran dan disiplin-disiplin Tariqah ini. Malahan beliau telah banyak mengarang kitab-kitab berhubung dengan perkara-perkara ini dan hasil-hasil karya beliau di dalam bidang ini amat berharga, di samping itu keseluruhan ikhwan-ikhwan yang kanan-kanan telah datang menemui Tuan Haji Ahmad tanda pengakuan mereka di atas kepimpinan beliau menggantikan kekanda beliau (16). Namun demikian terdapat juga beberapa orang murid bercita-cita untuk menggantikan Tuan Haji Abdullah seolah-olah ini adalah peluang keemasan yang ditunggu-tunggui untuk mengisi kekosongan pimpinan, di dalam sejarah perkara seperti ini lumrah berlaku sesuai dengan tabiat semulajadi manusia, ini tidak terkecuali di dalam perebutan khalifah-khalifah Islam-atau cuba meragui tentang kepimpinan Tuan Haji Ahmad.

Tuan Haji Ahmad yang mempunyai kebolehan dan kewibawaan pimpinan telah bertindak dengan cepat dan tegas membanteras unsur-unsur ini supaya jangan sampai merebak yang boleh menjejaskan kedudukan dan Samat al-Tariqah al- Ahmadiyyah(17). Beliau memanggil mereka-mereka yang berkenaan ke rumahnya di Pondok Rasah secara bergilir-gilir di hari-hari yang berlainan di antara mereka yang pernah dipanggil ialah :

1. Tuan Haji Hassan (al-Marhum)

2. Tuan Haji Ta’in (al-marhum)

3. Tuan Haji Sulaiman (al-Marhum)

4. Tuan Haji Jani

5. Tuan Haji Husain Ma;un

6. dan Che Yusuf (18)

Tujuan mereka dipanggil ialah untuk memberitahu perkara sebenarnya kepada mereka mengenai perjalanan al-Tariqah al-Ahmadiyyah dan tanggungjawab yang dipikul oleh Ketua Tariqah ini. Dengan ini beliau telah meredakan keadaan dan membanterasnya.

Lebih jauh dari itu beliau telah menulis surat terbuka ditujukan kepada ikhwan yang kanan-kanan demi membanteras dan menghapuskan unsur-unsur perpecahan di dalam Tariqah ini, antara lain beliau berkata : (19)…”menjauhkan fitnah terhadap perjalanan al-Tariqah al-Ahmadiyyah dan terhadap Asyaduna al-Kiram dan terhadap Tuan Guru kita (Tuan Haji Abdullah) adalah lebih utama daripada memperbuat perkara-perkara yang boleh dengan sebabnya tercacat perjalanan Asyaduna al-Kiram kerana ini, maka adalah Tuan dan Jamaah tuan dinasihatkan supaya mengambil berat dengan pengetahuan agama mengikut sebagaimana yang diwajibkan dan beramal dan berzikir akan Allah dengan cara yang bersih dan sunyi daripada riya’ dan Sum’ah.

Begitulah beliau dengan tegas memperingati pengikut-pengikut Tariqah ini supaya menuntut ilmu agama supaya perjalanan mereka menepati dengan kehendak ajaran Tariqah ini. Di samping menghindarkan perkara-perkara yang boleh mencemarkan nama baik Tariqah dan tuan-tuan gurunya. Jangan sampai timbul penyelewengan dan fitnah. Di dalam para yang lain beliau dengan tegas mengarahkan supaya beramal hendaklah dengan ilmu yang ikhlas. Antara lain beliau berkata : (20)…”pada pengetahuan saya, beramal itu dengan ilmu, beramal dengan ketiadaan ilmu itu adalah sebesar-besar bala pada sisi agama dan lagi beramal itu adalah semata-mata ikhlas bagi Allah Ta’ala bukannya kerana siapa dan bukannya kerana apa dan bukannya kerana mencari satu makam atau satu keadaan yang membesarkan pandangan makhluk Allah Ta’ala maka mana-mana satu keadaan amalan yang tersebut dengan ini semua adalah sia-sia sahaja kerana ini maka eloklah tuan dan jamaah tuan mengambil pengetahuan dengan perkara-perkara seumpama ini supaya tiadalah mudah-mudahan pekerjaan dan amalan tuan yang dikerja akannya dengan penat lelah itu tersia-sia sahaja di sisi Allah Ta’ala.

Lebih jauh dari itu Tuan haji Ahmad telah menegaskan tujuan zikir ialah untuk membersihkan diri untuk mewujudkan perpaduan dan kekumpukkan, dari itu hendaklah ianya dibina di atas ilmu, ikhlas dan yang memimpin itu hendaklah benar-benar berkelayakan dan berkebolehan dalam hal ini beliau dengan tegas berkata : (21)”…perjalan berzikir akan Allah Ta’ala ialah perjalanan yang penting pada masa akhir zaman iaitu masa kita sekarang kerana ia adalah satu amalan yang boleh membersih hati dan menghilang akan kekaratannya dan dengan yang demikian maka adalah ia sebab yang boleh mencantumkan di antara satu dengan yang lain dan berpegang dengan jalan yang betul dan menjauhkan daripada berpecah belah…”

Selepas itu Tuan Haji Ahmad mencabar kewibawaan mereka-mereka ini dari segi kepimpinan Tariqah yang sejati yang seharusnya mempunyai kelebihan-kelebihan sebagai bukti dakwaan (dalam erti kata yang lain kalau ianya dipimpin oleh Sheikh yang murshid tentu sahaja ianya mempunyai kelebihan-kelebihan- ini menurut ukuran Tuan Haji Ahmad dan dalam hal ini beliau berkata : (22) “…tetapi di dalam amalan zikir yang tuan dan jamaah tuan mengerjakannya maka apakah satu bukti yang menunjukkan kepadanya oleh qabul dan berkat zikir yang tuan dan jemaah tuan supaya boleh diisytihar dan diagung-agungkan akannya.”

Kemudian beliau telah mensarankan perkara-perkara yang sewajarnya dilakukan oleh Sheikh Tariqah Ahmadiyyah di majlis-majlis haul dan majlis-majlis zikir di antara lain beliau berkata : (23) “…sebagaimana yang telah diadatkan bagi ahli al-Tariqah al-Ahmadiyyah bahawa mereka itu memperbuat akan haul guru-guru mereka itu Asyaduna al-Kiram dan pada ketika itu adalah mereka itu berhimpun kerana haul-haul yang tersebut dan adalah mereka itu mengadakan padanya akan majlis zikir atau ilmu akhirat atau ilmu Tariq supaya adalah demikian itu sebagai satu panduan atau pengajaran bagi mereka itu.”

Sebagai penutup kepada surat beliau tersebut beliau mengharapkan kerjasama dari mereka antara lain beliau berkata : (24) “..tiadalah dapat saya berkata panjang selain daripada berharap kerjasama tuan dan jemaah tuan di atas memahamkan apa-apa yang telah saya sebutkan akannya. Dan ini adalah semata-mata nasihat bagi membetulkan haluan jalan daripada terpesong atau tersesat dan Tuhan yang mengurniakan ke atas kita sekelian akan taufiq dan hidayat…”

Dengan ini jelas kepada kita gambaran tentang perjalanan zikir dan juga orang-orang yang memimpin zikir yang dikehendaki oleh al-Tariqah al-Ahmadiyyah seperti yang dijelaskan oleh Tuan Haji Ahmad tadi. Tindakan tegas dalam menjaga perjalanan Tariqah ini supaya tidak menyeleweng atau disalah gunakan oleh mana-mana pihak yang telah dilakukan oleh Tuan Haji Ahmad ini amatlah berkesan. Satu contoh yang lain pula untuk lebih jelas cara beliau bertindak ialah : Pada 3hb. Julai 1960 beliau telah menerima pengaduan bahawa terdapat seorang bernama Lebai Ma’aruf – pengikut al-Tariqah al-Ahmadiyyah – telah memberi Ijazah kepada Lebai Sami’un dan melantiknya sebagai khalifah al-Tariqah ini di Sungai Baru, Kampung Lundang. Apabila sahaja beliau mendapat pengaduan tadi dengan segera beliau menyiasat dan tindakan segera beliau memanggil orang yang berkenaan iaitu Lebai Ma’ruf (25).

Ini beberapa contoh yang menunjukkan bagaimana beliau telah bertindak tegas, segera dan teliti di dalam perjalanan Tariqah ini supaya jauh dari penyelewengan atau perkara-perkara yang boleh merosakkannya.

Tuan Haji Ahmad Mufti Dan Ketua Tariqah

Tuan Haji Ahmad dilantik menjadi Mufti Negeri Sembilan yang pertama pada tahun 1950 adalah atas pemilihan dan persetujuan ulamak Negeri Sembilan di dalam satu persidangan ulamak di Negeri Sembilan, yang dipengerusikan oleh Menteri Besar Negeri Sembilan pada masa itu (26) dan bukan atas permintaan atau permohonan jawatan yang lazimnya dilakukan bagi memenuhi sesuatu jawatan kosong kerajaan. Pada awalnya beliau tidak bersetuju di atas lantikan tersebut keengganan beliau ini akhirnya kalah kerana desakan-desakan yang kuat dari ulamak Negeri Sembilan dan juga pembesar-pembesar Negeri Sembilan sendiri (27). Tambahan pula mereka ini sama ada pengikut atau bersimpati dengan perjalanan al-Tariqah al-Ahmadiyyah, dan kewibawaan Tuan Haji Mohd Said ayahanda Tuan Haji Ahmad masih tegak dan kukuh di negeri ini. Di samping desakan dari sebahagian orang ramai dan ikhwan, konsep memenuhi hajat orang lain memainkan peranan di dalam penerimaan jawatan ini. Di samping itu bonda beliau al-Marhumah Siti Zubaidah bersetuju dan mendesak beliau agar menerima jawatan tersebut (28) atas dasar taat kepada ibu juga menjadi faktor penentu bagi beliau.

Untuk makluman bahawa pemimpin-pemimpin al-Tariqah al-Ahmadiyyah yang terdahulu dan beliau adalah bebas dari jawatan-jawatan rasmi Kerajaan, seperti Tuan Haji Mohd Said dan juga Tuan Haji Abdullah malahan Tuan-tuan Guru Tariqah ini yang lainnya pun demikian juga. Jadi secara tidak langsung, beliau adalah orang yang pertama makan gaji di kalangan pemimpin Tariqah ini. Ini dengan sendirinya merupakan pemecahan tradisi di dalam cara kepimpinan Tariqah ini. Adakah ini boleh menjejaskan kewibawaan kepimpinan al-Tariqah al-Ahmadiyyah? Jawapannya ialah : Sejarah telah membuktikan bahawa ianya tidak menjejaskan malahan jika dihalusi akan didapati banyak hikmat-hikmat yang tersirat di sebalik penerimaan jawatan tersebut. Untuk makluman seterusnya bahawa sebelum beliau bersetuju menerima jawatan ini beliau telah bersembahyang Istikharah berminggu-minggu lamanya, hasil istikharah beliau itulah yang menjadi faktor utama beliau menerima lantikan tersebut (29). Dan sudah sewajarnya ianya tidak bertentangan dengan kehendak tuan-tuan guru Tariqah ini kerana orang sufi pada umumnya percaya kepada isyarat-isyarat dan alamat-alamat yang salihah dan menghormatinya. Ini adalah keyakinan saya sendiri.

Di dalam mengendalikan tanggungjawab beliau sebagai seorang Mufti dan dalam masa yang sama sebagai seorang pemimpin Tariqah beliau amat hati-hati dan cermat supaya jawatan yang satu tidak mempengaruhi yang lainnya atau sebaliknya, hingga jelas garis-garis kasar yang boleh dirasa memisahkan di antara dia sifat dan tanggungjawab yang ada pada beliau. Inilah merupakan suatu kejayaan kepada kekuatan peribadi beliau. Sebagai bukti, beliau melarang pengikut-pengikutnya mengadakan majlis zikir di Masjid terutama selepas Jumaat kecuali ia merupakan kawasan yang banyak pengikut Tariqah ini atau ahli-ahli Masjid itu bersepakat menerimanya atau sudah menjadi tradisi turun temurun bagi Masjid dan jemaah melakukan demikian seperti Masjid Penajis Rembau. Dan begitu juga beliau melarang digantung tahlil al-Tariqah al-Ahmadiyyah di Masjid iaitu:

Atau amalan-amalan yang lainya. Kecuali dengan kehendak ahli-ahli Masjid tersebut dengan suka rela mereka (30).

Dalam hubungan yang sama, beberapa persoalan yang menyentuh perkara-perkara yang mempunyai hubungan rapat dengan perjalanan dan disiplin Tariqah secara umum ini termasuklah al-Tariqah al-Ahmadiyyah seperti persoalan keramat, wali, tawassuf dan bernazar kepada kubur-kubur auliya’ telah dikemukakan oleh sesetengah pihak kepada beliau atas sifat beliau sebagai Mufti Kerajaan Negeri Sembilan di antaranya ialah surat dari Haji Abdullah, Seremban bertarikh 6hb Oktober 1952. Walaupun beliau mempunyai kewibawaan untuk memberi jawapan-jawapan yang jitu kepada persoalan seperti di atas sebagai Mufti Kerajaan Negeri Sembilan dan seorang yang alim di dalam ilmu Tasawwuf, namum demikian beliau tidak bertindak dengan sewenang-wenang malahan dengan cara yang teliti. Beliau telah mengeluarkan satu surat terbuka ditujukan kepada lebih dari 20 orang ulamak Negeri Sembilan sama ada yang berjawatan di dalam kerajaan atau tidak. Surattersebut berbunyi:

Tuan,

Diharap mendapat keterangan terhadap perkara-perkara yang tesebut di bawah ini:

1. Apa takrif wali

2. Adakah didapati semasa ini mereka-mereka yang dikatakan baginya auliya’ Allah Ta’ala.

3. Adakah sabit keramat bagi mereka itu kemudian daripada wafat mereka itu.

4. Apakah hukum bertawassul dengan mereka itu pada masa hayat dan mati mereka itu.

5. Apakah hukum bernazar kepada kubur mereka itu.

Hal inilah wassalam (31)

Ternyata tujuan beliau ialah ingin meninjau pendapat rakan-rakannya ulamak Negeri Sembilan di dalam perkara-perkara yang tersebut di atas sebelum mengeluarkan fatwa atas nama Mufti Negeri Sembilan dan bukan atas nama tokoh al-Tariqah al-Ahmadiyyah sedangkan beliau mempunyai karya-karya yang bercetak di dalam persoalan-persoalan di atas tadi seperti kitab:

ﺍﺗﺤﺎﻒ ﺫﻭﻯ ﺍﻠﺮﻏﺒﺎﺖ ﺑﺑﻴﺎﻥ ﮐرﺍﻤﺎﺕ ﺍﻻﻭﻠﻴﺎء ﻓﻰ ﺍﻠﺤﻴﺎﺓ ﻭﺒﻌﺩ ﺍﻠﻤﻤﺎﺕ

dan lain-lain lagi (32).

Menjadi amalan bagi ahli al-Tariqah al-Ahmadiyyah bersembahyang terawih sepuluh rakaat dengan mempunyai doa-doa khas dan ma’thur. Sedangkan kebiasaan masyarakat Melayu bersembahyang terawih dua puluh rakaat, walaupun Tuan Haji Ahmad menjadi Mufti Negeri Sembilan namun beliau tidak mengarahkan supaya umat Islam di Negeri Sembilan bersembahyang terawih sepuluh rakaat seperti yang diamalkan oleh ahli Tariqah ini. Malahan kebebasan diberikan kepada ahli jemaah untuk memilihnya sama ada sepuluh atau dua puluh rakaat.

Walaupun Tuan Haji Ahmad telah menghasilkan karya sebuah kitab berhubung dengan cara bersembahyang terawih sepuluh rakaat (33) sebagai takliq kepada tulisan ayahanda beliau Tuan Haji Mohd Said al-Linggi.

Saya percaya sikap dan pendirian al-Marhum ini menyebabkan ianya berjaya dan dihormati sebagai seorang Mufti dan tokoh al-Tariqah al-Ahmadiyyah yang berwibawaan dan disegani.

Ijazah Mentalkinkan al-Tariq al-Ahmadiyyah

Tiap-tiap Tariqah mempunyai cara-cara tersendiri bagi menerima anggota barunya. Al-Tariqah al-Ahmadiyyah juga mempunyai cara yang tersendiri, mudah dan ringkas. Mereka yang berminat untuk menjadi pengikut Tariqah ini hendaklah menemui tokoh-tokohnya atau mereka-mereka yang diijazahkan untuk mentalkinkan Tariqah ini. Majlis ini boleh diadakan di rumah tokoh-tokoh tadi atau mereka yang telah diijazahkan atau di surau dan Masjid atau di mana-mana sahaja tempat diadakan majlis zikir atau haul.

Jika kita kembali kepada zaman yang lebih awal lagi, kita akan mendapati bahawa al-Marhum Tuan Haji Mohd Said pernah memberikan ijazah mentalkinkan al-Tariqah al-Ahmadiyyah ini kepada beberapa orang murid-murid kanan beliau seperti Faqih Mohd Noor, Tuan Haji Hussain, Datuk Samad (Rembau), Tuan Lebai Ibrahim dan lain-lain lagi, tetapi sebahagiannya telah ditarik kembali ijazah mereka kerana didapati melanggar disiplin Tariqah ini (34) hanya yang diketahui Datuk Samad dan Tuan Lebai Ibrahim yang masih kekal ijazah mereka hingga ke zaman Tuan Haji Abdullah dan Tuan Haji Ahmad(35)

Semasa al-Tariqah al-Ahmadiyyah di bawah pimpinan Tuan Haji Ahamd tidak pernah diketahui atau didengar yang beliau pernah memberikan ijazah mentalkinkan Tariqah ini kepada mana-mana murid beliau (36). Mungkin beliau berpendapat bahawa masanya tidak sesuai bagi beliau untuk berbuat demikian atau ada sebab lain yang mendorong beliau bersikap demikian, seperti beliau telah melihat dan menyaksikan bagaimana setengah murid-murid kanan ayahanda beliau telah ditarik kembali ijazah mereka kerana melanggar disiplin. Maka jika langkah yang sama diikuti oleh beliau besar kemungkinan mereka bukan sahaja melanggar disiplin bahkan akan menimbulkan fitnah dan perpecahan. Ini terbukti dengan persoalan Labai Ma’ruf dan surat terbuka (37).

Dewasa ini Ijazah mentalkin ini dipegang oleh saudara-saudara beliau seperti Tuan Hj. Mansor, mereka ini berada di Seremban dan Tuan Haji Abdul Rashid di Singapura.

Majlis Haul Dan Zikir

Di dalam mengadakan majlis haul dan zikir. Tuan Haji Ahmad amat berhati-hati supaya tidak menimbulkan fitnah terhadap perjalanan Tariqah ini dan majlis-majlis zikir dan haulnya. Kerana cara berzikir ahli-ahli Tariqah ini mungkin akan menimbulkan salah faham di kalangan mereka yang tidak memahami hakikatnya. Oleh itu beliau selalu mengadakan majlis-majlis zikir dan haul ini dikediamannya di Kampong Pondok Rasah dan kawasan-kawasan yang ramai pengikut Tariqah ini seperti Rembau, Linggi, Rantau, Port Dickson dan lain-lain. Di kawasan Kuala Pilah sendiri Tuan Haji Ahamad hanya mengadakan majlis ini di Kampong Terachi(39) sahaja (40), Tuan Haji Ahmad tidak mengadakan majlis seperti ini dengan berleluasa dan di dalam pemilihan tempat beliau amat teliti (41).

Majlis haul yang diadakan biasanya dibuat di kawasan Padang yang luas yang membolehkannya diadakan dalam bentuk lengkungan bulat (halaqah). Ini pernah dilakukan di halaman rumah Encik Mohd Isa, Tuan Haji Ahmad kurang gemar menggunakan Masjid Rasah sebagai tempat diadakan majlis ini kecuali jika hari hujan (42). Ini adalah mengelakkan dari mengganggu penggunaan masjid oleh orang lain yang bukan menjadi ahli Tariqah ini.

Dalam hal ini beliau berkata : Bahawa barang yang memperbuat akan dia oleh ahli bagi al-Tariqah al-Ahmadiyyah daripada berhimpun pada berzikir dan berkeliling baginya dan berpelahan baginya pada satu kelakuan dan berkuat dengannya pada satu kelakuan seperti barang yang adalah diterima daripada guru-guru mereka haruslah ianya lagi tiada ditegah bahkan adalah ia afdhal (43).

Kemudian beliau memberikan alasan-alasan kenapa dikatakan ianya afdhal, di samping menyatakan perkara-perkara yang seharusnya dijaga semasa mengadakan majlis-majlis tadi. Antara lain beliau berkata : kerana bahawa perbuatan mereka itu akan yang demikian dan berkekalanlah mereka itu atasnya pada sepanjang masa daripada ketiadaan berubah menunjuklah ia atas bahawasa demikian itu tiadalah ia melainkan mengasadkan wajah Allah Ta’ala daripada ketiadaan bahawa dirupai padanya akan ada riya’ sama sekali dan tiada dirupai menyakiti daripada mereka itu bagi orang yang tidur atau yang membaca al-Quran atau bagi yang beribadat pada satu tempat pada kelakuan yang apabila berkuat mereka itu dengannya dan mengangkat oleh mereka itu dengan ramai akan suara yang demikian itu dengan himpunan ridha dan ittifaq (44).

Majlis-majlis haul yang pernah diadakan bagi mengingati perjalanan tokoh-tokoh penting al-Tariqah al-Ahmadiyyah ini ialah:

1. Saidi Ahmad bin Idris, wafat 21 Rejab 1253 H

2. Saidi Ibrahim al-Rashidi, wafat 9 Sya’ban 1291 H

3. Saidi Mohd Dandarawi, wafat 29 Muharram 1327H

4. Saidi Mohd Said al-Linggi, wafat 12 R.Awal 1345 H

Majlis-majlis haul ini diadakan bertujuan untuk mengingati tokoh-tokoh penting Tariqah ini seperti yang telah disebutkan tadi. Dengan cara diadakan setiap tahun menepati hari-hari wafat mereka. Ini akan menguatkan lagi hubungan dengan Tuan-tuan Guru dan perjalanan Tariqah seperti yang telah digaris dan dilandaskan. Ia bukanlah bertujuan untuk bermegah-megah atau kerana riya’ dan sam’ah (45). Pada keseluruhannya adalah bermaksud di dalam hubungan menghormati guru dan mengenang jasa dan dalam pengertian Adab antara murid dengan guru.

Di dalam hubungan ini, tujuan Tuan Haji Ahmad amat teliti dan berhalus demi mencapai maksud di atas tadi. Selain dari berzikir, diadakan bacaan al-Quran, syarahan agama yang berbentuk nasihat, qasidah yang berbentuk puji-pujian dan tawassul kepada Tuan-tuan Guru Tariqah ini. Manaqib dan riwayat hidup serta perjalanan Tuan-tuan Guru yang kerananya diadakan haul diceritakan untuk menjadi iktibar dan ikutan. Fadhilat-fadhilat zikir, kedudukan ibadat dan perjalanan Tariqah ini pun disentuh sebagai panduan dan pengajaran bagi ahli-ahli Tariqah ini.(46)

TUAN HAJI AHMAD DI ZAMAN TERAKHIRNYA

Yang dimaksudkan dengan zaman terakhir beliau ialah zaman selepas Tanah Melayu mencapai kemerdekaan dan setelah Yang Di Pertuan Agong Pertama dilantik (47). Di zaman ini beliau terlalu sibuk menghadapi golongan-golongan masyarakat yang berbeza-beza disebabkan terdedahnya beliau kepada zaman baharu beliau Mufti Negeri Sembilan, juga Mufti yang berurusan dengan Kerajaan Pusat Persekutuan, guru yang mengajar kepada murid-murid, Ketua al-Tariqah al-Ahmadiyyah yang banyak pengikut di samping suami kepada empat orang isteri dan ayah hampir empat puluh orang anak. Ternyata beliau telah melaksanakan tanggungjawabnya dengan baik dan sempurna di dalam kesibukan-kesibukan tadi.

Selain dari majlis-majlis haul beliau mengadakan majlis-majlis zikir di surau rumahnya pada tiap-tiap malam Jumaat. Selain dari malam Jumaat diadakan juga zikir-zikir ini kadang-kadang dipimpin oleh murid-murid beliau, ini berdasarkan keluangan masa beliau. Tempatnya tidaklah semestinya di surau malahan juga diadakan di rumahnya sendiri. Tugas mengajar yang telah dilakukan oleh beliau sejak kembali dari Mekah diteruskan juga walau pun tidak sehebat sebelum perang dunia kedua kerana tugas-tugas lain namum ianya tetap diteruskan walau pun hanya secara sederhana sahaja hingga ke akhir hayat beliau. Masa mengajar ialah selepas subuh tiap-tiap hari hingga kira-kira jam tujuh pagi (48).

Rumah beliau sentiasa sibuk dengan orang-orang yang berziarah dengan tujuan dan maksud berbeza-beza. Ada yang menziarahi beliau sebagai tanda hormat, ada yang mengharapkan doa-doa saleh beliau, ada yang menuntut amalan doa-doa dan bermacam-macam lagi. Ini selain dari yang datang kerana ingin menjadi pengikut Tariqah atau memang telah menjadi pengikutnya. Mereka-mereka ini datang dari segala lapisan masyarakat. Dari Kota dan Desa, miskin dan kaya, dari golongan bangsawan, pembesar-pembesat, pentadbir, pegawai, alim ulamak dan rakyat biasa dan tidak ketinggalan mereka-mereka yang bukan Islam.

Meninggal Dunia

.

Pada 7 Januari 1964 ( 21 Shaaban 1383) jam dua petang ( Selasa), Tuan Haji Ahmad menghembuskan nafas terakhirnya ketika masih menjawat jawatan Mufti. Semoga Allah mencucuri rahmat-Nya ke atas roh beliau. Amin…

NOTA

1. Tuan Haji Muhammad Nur, adik kandung Tuan Haji Ahmad, pernah bertemu dan bermurid kepada Sidi Abu al-Abbas

2. Ahmad bin Muhammad Said, Kanzul Muid

3. Ibid hal 7.

4. Sumber lisan dari Tuah Haji Muhammad Nur

5. As-Sayyid Abu al-Abbas ialah anak kepada As-Sayyid Muhammad Al-Dandrawi yang telah memimpin Tariqat Ahmadiyyah setelah wafat ayahanda.

6. Sumber lisan dari Tuan Haji Muhammad Nur.

7. Sama

8. Sumber dari Tuan Haji Daud Umar, Murid Tuan Hj. Ahmad hingga kini menetap bersama keluarga beliau.

9. Sumber lisan dari Tuan Haji Muhammad Nur

10. Sumber lisan dari Tuan Haji Daud Umar

11. Sama

12. Sumber lisan dari Tuan Haji Murtadza

13. Sumber lisan dari Tuan Haji Daud Omar

14. Sama

15. Sumber lisan dari Tuan Imam Taat, murid tua kepada Tuan Haji Muhammad Said dan berguru juga kepada Tuan Haji Ahmad

16. Sumber lisan dari Tuan Haji Muhammad Nur

17. Sama

18. Sumber lisan dari Tuan Haji Daud Umar

19. Tuan Haji Hassan ialah anak sulong kepada Tuan Haji Abdullah dan telah cubaditonjolkan oleh beberapa orang murid Tuan Haji Abdullah sebagai pemimpin Tariqat ini.

20. Surat Tuan Haji Ahmad bin Muhammad Said, bertarikh 15, 1956

21. Ibid

22. Surat Tuan Haji Ahmad bin Muhammad Said, bertarikh September 15, 1956

23. Ibid

24. Surat Tuan Haji Ahmad bin Muhammad Said, bertarikh September 15, 1956

25. Ibid

26. Surat Tuan Haji Ahmad bin Muhammad Said kepada Tuan Lebai Ma’aruf, bertarikh Julai 5, 1960

27. Sumber lisan dari Tuan Hj. Sidek Taat

28. Sumber lisan dari Tuan Hj. Daud Umar

29. Sumber dari Tuan Haji Daud Umar

30. Surat dari Mufti Negeri Sembilan pada November 13, 1952, No. PUNS/216/52

31. Ahmad bin Muhammad Said, Ithaf Zawi Al-Raghban, Singapura : Jawi Press, 1358H

32. Ahmad bin Muhammad Said, Ta’aliq di atas faedah pada menyebutkan kaifiyat Tarawih sepuluh rakaat. Singapura Jawi Press, 1356H 21 halaman

33. Sumber lisan dari Tuan Haji Daud Umar

34. Sama

35. Sama

36. Perkara ini telah disentuh di bawah tajuk “Pimpinan Tariqah Ahmadiyyah selepas Tuan Haji Abdullah

37. Sama

38. Jauhnya kira-kira 12 batu dari Seremban

39. Sumber dari Tuan Haji Daud Umar

40. Sama

41. Sama

42. Ahmad bin Muhammad Al-Qawl al-Wafi tanpa tahun, halaman 14

43. Ahmad bin Muhammad Al-Qawl al-Wafi, halaman 15

44. Surat Ahmad bin Muhammad Said, pada September 15, 1965

45. Surat Ahmad bin Muhammad Said, pada September 15, 1965

46. Yang Di Pertuan Agong Yang Pertama ialah Tuanku Abdul Rahman, Yang Di Pertuan Besar Negeri Sembilan

47. Sumber lisan dari Tuan Haji Muhammad ‘Abid, anak kepada Tuan Haji Ahmad bin Muhammad Said.

PERINGATAN :

HAUL ALLAHYARHAM AS-SHEIKH HAJI AHMAD BIN AL-SHEIKH MOHD SAID PADA 22 SYAABAN 1421H (SABTU) BERSAMAAN 18 NOVEMBER, 2000 (HAUL YANG KE – 36 TAHUN)

Allahyarham Dato’ Haji Abdullah bin Haji Sijang (1915-2003)

Allahyarham Dato’ Haji Abdullah bin Haji Sijang (1915-2003)

Dipetik daripada buku

Tokoh Ulama Silam: Dato’ Haji Abdullah bin Haji Sijang,

Terbitan Jabatan Mufti Kerajaan Negeri Sembilan, 2007

LATAR BELAKANG

Dato’ Haji Abdullah bin Haji Sijang merupakan anak jati Negeri Sembilan. Beliau dilahirkan di kampung Kanchung, Rantau, pada 16 Februari 1915, berdasarkan catatan di dalam sijil kelahiran[1]. Beliau merupakan anak hasil daripada perkongsian hidup antara ayahandanya Haji Sijang bin Kulup, dan bondanya Rahmah binti Mohd Noh. Dato’ Haji Abdullah Bin Haji Sijang mempunyai empat orang adik-beradik, iaitu dua orang lelaki dan dua orang perempuan. Mereka ialah Haji Mahmud, Hajjah Fatimah, Cik Rogayah, dan Itam bin Sijang yang meninggal dunia pada waktu kanak-kanak.

ZAMAN KANAK-KANAK & PENDIDIKAN

Dato’ Haji Abdullah Bin Sijang ialah seorang kanak-kanak pintar, dan terang hati. Beliau mula belajar mengaji al-Quran pada usia 5 tahun daripada bapa saudara sebelah ibunya, iaitu Tuan Haji Yaakub bin Mohd Noh, dan Husin bin Maksum. Beliau Berjaya khatam al-Quran pada usia lapan tahun. Dato’ Haji Abdullah Bin Haji Sijang mendapat pendidikan formal di Sekolah Melayu Rantau dari darjah satu hingga darjah lima. Berkat dorongan dan doa ibu bapa, bapa saudaranya dan keizinan keluarga. Pada tahun 1929, Beliau mula merantau pada usia 14 tahun untuk menambah ilmu di dada. Destinasi pertama yang dituju ialah Pondok Darul Wataniah yang terletak di Kepala Batas, Pulau Pinang. Pondok ini diteraju oleh ulama terkemuka Tanah Melayu pada ketika itu, iaitu Tuan Guru Haji Abdullah Bin Fahim, atau dikenali dengan Syeikh Abdullah Fahim. Di madrasah inilah Dato’ Haji Abdullah Bin Sijang mempelajari pelbagai ilmu keagamaan seperti fiqh, tauhid, asuhan tilawah al-Quran, ulum syariah , sejarah islam, akhlak islamiah, malah ilmu falak dan lain-lain. Dalam masa Darul Wataniah di bawah kemudiran Sheikh Abdullah Fahim, tuan guru tersebut telah menggunakan pendekatan yang pragmatik[2] dan moderate[3] dalam hal pengurusan sekolah, dan dalam pengajaran. Sayugia diingati, Dato’ Haji Abdullah Bin Haji Sijang dalam usia mudanya juga terdidik dengan gaya pemikiran terbuka.

Pada tahu 1931, beliau menyertai Sekolah Agama Idrisiah di Bukit Chandan, Kuala Kangsar kerana mengikut gurunya Sheikh Abdullah Fahim yang telah mendapat pelawaan daripada Baginda Sultan Perak ketika itu, iaitu Almarhum DYMM Sultan Yusof untuk menjadi mudir di Madrasah Idrisiah. Madrasah ini terletak berhampiran dengan Istana Bukit Chandan dan menjadi tumpuan golongan istana dan pembesar Perak untuk menghantar anak-anak belajar.

Pada tahun yang sama (1931) Dato’ Haji Abdullah Bin Haji Sijang telah menyertai sekolah pondok yang dipimpin oleh Tuan Haji Shamsuddin bin Haji Isa, yang terletak di Beranang, Selangor.

Setelah tamat pengajiannya di pondok tersebut, beliau telah kembali ke pangkuan keluarganya semula di Kanchung, Rantau. Pada ketika itu, usianya baru mencapai 17 tahun. Namun beliau telah menunjukkan keperibadian dan akhlak yang tinggi, dengan menjadi siak dan bilal muda masjid Kampung Kanchung. Selain itu, beliau membantu bapa saudaranya mengajar anak-anak kampung mempelajari al-Quran. Untuk menyara kehidupan, beliau menorah getah di kebun milik keluarganya, di samping melakukan kerja-kerja kampung. Walaupun pada usia yang muda, dan masih dalam tanggungan ibubapa, Dato’ Haji Abdullah Bin Haji Sijang telah menujukkan sikap berdikari, dan bertanggungjawab. Justeru beliau sentiasa menjadi contoh kepada rakan seangkatannya, dan mendapat pujian di kalangan yang lebih tua daripadanya.

Sebagai seorang pencinta ilmu, Dato’ Haji Abdullah Bin Haji Sijang sentiasa menanam cita-cita untuk melanjutkan pelajaran ke peringkat yang lebih tinggi, terutamanya ke Makkah. Sayugia diberitahu, beliau mendapat inspirasi ini daripada mantan guru kesayangannya, Sheikh Abdullah Fahim yang lahir dan membesar di Makkah. Dalam pada itu, muncul pula Pergerakan Melayu Muda (KMM) yang bergerak cergas bagi menjana perubahan khalayak umat islam melalui penulisan Majalah al-Imam, yang dipelopori oleh Sheikh Tahir Jalaluddin al-Falaki dan rakan-rakannya. Hal ini telah merangsang semangat Dato’ Haji Abdullah Bin Haji Sijang untuk menambah ilmu dan berbakti kepada agama, bangsa dan Negara.

Sebagai langkah mempersiapkan diri untuk tujuan itu, pada tahun 1935, pada usia 20 tahun, beliau telah berangkat ke Pondok Pasir Mas, Kelantan, dan menuntut di sana selama 3 tahun. Akhirnya pada tahun 1937, Dato’ Haji Abdullah Bin Haji Sijang telah berangkat ke Makkah dan belajar di Madrasah Solatiyah hingga ke peringkat tinggi. Semasa di Makkah, beliau telah mendalami Tarikat Ahmadiah daripada Tuan Guru Mohd Shafie bin Mohd Salleh bin Abdul Rahman[4], anak murid kepada Syed Ismail Nawab, yang juga pembantu kanan kepada Sayyidi Ibrahim al-Rashid. Adapun Tuan Guru Mohd Shafie merupakan ulama tasawwuf yang mengajar di Kota Makkah, dan menerima ijazah tarikat sezaman dengan Tuan Tabal dan Sheikh Mohd Sa’id al-Linggi.

Dato’ Haji Abdullah Bin Haji Sijang berada di Makkah selama 13 tahun, dan kembali ke tanah air pada tahun 1948. Kejayaan Dato’ Haji Abdullah Bin Haji Sijang menamatkan pengajian di Madrasah Solatiyah amatlah membanggakan. Hal ini kerana kedatangan beliau di Makkah, bukan dilimpahi kemewahan malah beliau hanya dibekalkan dengan tambang oleh ayahandanya, di samping doa dan restu keluarga. Namun, apa yang nyata ialah ketinggian peribadi menjadikan beliau amat disenangi oleh guru-guru dan rakan sepengajian.

KEHIDUPAN BERKELUARGA

Dato’ Haji Abdullah Bin Haji Sijang dijodohkan oleh orang tuanya dengan calon pilihan keluarga iaitu Hajah Siti Tijah binti Sani sekembalinya dari Makkah pada April 1948. Pada ketika itu, Dato’ Haji Abdullah Bin Haji Sijang berumur 31 tahun sementara isterinya berusia 13 tahun. Hasil daripada perkongsian hidup itu, mereka dikurniakan zuriat seramai tiga orang. Mereka ialah Latifah Haji Abdullah, lulusan Universiti Malaya yang kini mengikut suaminya yang bertugas sebagai Diplomat di Hanoi, Vietnam. Anak kedua ialah Abdul Wahid Abdullah, lulusan Institut Teknologi Mara, dan kini bertugas di Bank Negara Kuala Lumpur. Anak bongsu, Mohd Fauzi Abdullah, lepasan Institut Teknologi Mara, kini menetap bersama bondanya, Datin Hajjah Tijah binti Sani yang tercinta di kediaman mereka, di perkarangan Masjid Jamek Dato’ Haji Abdullah Bin Haji Sijang, Port Dickson. Dengan ketokohan dan jasa Dato’ Haji Abdullah Bin Haji Sijang, masjid tersebut dimatrikan dengan nama beliau.

LATAR BELAKANG DATIN HAJJAH TIJAH BINTI SANI

Datin Hajjah Tijah binti Sani dilahirkan pada 1936, di Kampung Siliau, Rantau, Negeri Sembilan. Beliau merupakan anak kepada pasangan Sani bin Haji Khamis dan Siti binti Maarof. Beliau sempat memasuki alam persekolahan selama dua tahun di Sekolah Melayu Siliau, dan kemudiannya terhenti kerana penaklukan tentera Jepun.

Datin Hajjah Tijah binti Sani bertemu jodoh dengan Dato’ Haji Abdullah Bin Haji Sijang ketika umurnya 13 tahun. Sebagai anak dara sunti, beliau menimba ilmu dunia dan akhirat dengan ayah dan bonda serta suaminya. Tanpa pendidikan formal, beliau berjaya membantu suaminya mendidik anak-anak sehingga berjaya. Falsafah beliau ialah sentiasa patuh dan taat kepada suami dan memberi sepenuh tumpuan kepada urusan rumahtangga. Sifat peribadi beliau lemah lembut, tetapi tegas dan sabar serta sentiasa menyokong perjuangan suami yang menjadikan keluarga Dato’ Haji Abdullah Bin Haji Sijang sentiasa aman dan bahagia.

Dato’ Haji Abdullah Bin Haji Sijang amat menekankan pendidikan agama dalam membentuk keperibadian anak-anaknya. Dato’ Haji Abdullah Bin Haji Sijang membuat peraturan supaya anak-anaknya wajib khatam al-Quran sebelum usia baligh. Dalam konteks pemilihan kerjaya anak-anak, beliau dianggap seorang yang agak liberal[5].

Beliau memberikan kebebasan penuh kepada anak-anak untuk membentuk dan memilih kerjaya masing-masing. Walaubagaimanapun asas pendidikan agama amat ditekankan kepada anak-anak. Beliau dan isteri sentiasa mengambil tanggungjawab membimbing anak-anak dalam aspek kerohanian.

PERKEMBANGAN KERJAYA DATO’ HAJI ABDULLAH BIN HAJI SIJANG

Dato’ Haji Abdullah bin Haji Sijang telah dilantik menjadi Naib Kadi Pantai pada Jun 1949. Sumber yang rapat dengan Dato’ Haji Abdullah bin Haji Sijang menyatakan bahawa, beliau hanya bersetuju menerima perlantikan tersebut setelah dipujuk oleh Sheikh Ahmad al-Haj, Mufti Kerajaan Negeri Sembilan ketika itu. Dikatakan bahawa, Sheikh Ahmad telah mengunjungi kediaman Dato’ Haji Abdullah bin Haji Sijang sebanyak dua kali. Lantaran sifat zuhud beliau, tawaran tersebut ditolak pada kali pertama, kerana Dato’ Haji Abdullah bin Haji Sijang merasakan dirinya tidak layak untuk memikul tanggungjawab tersebut. Setelah diyakinkan dan dipujuk oleh Sheikh Ahmad yang juga merupakan rakan dan idolanya, barulah Dato’ Haji Abdullah bin Haji Sijang bersetuju untuk menerima tawaran tersebut.

Pada tahun 1957, beliau telah dilantik menjadi Kadi Port Dickson menggantikan Tuan Haji Abdul Malik yang telah dinaikkan pangkat menjadi Kadi Besar Negeri Sembilan. Pada tahun 1962, Majlis Mesyuarat Agama Negeri Sembilan telah mengesahkan perjawatan Dato’ Haji Abdullah bin Haji Sijang sebagai Kadi Besar Port Dickson. Beliau telah berkhidmat sehingga tahun persaraan 1970, dan disambung kontrak perkhidmatannya sehingga tahun 1979.

Semasa memulakan khidmatnya, beliau menerima gaji sebanyak RM 160.00 sebulan dan gaji maksimum yang diterima pada akhir perkhidmatannya ialah RM 425.00. Sementara itu, bayaran pencen yang diterimanya ialah RM 270.00 sebulan.

Sebelum 1963, beliau menjalankan tugas sebagai Kadi secara bersendirian di kuarters jalan Seremban. Hanya pada tahun 1963, kerajaan telah melantik seorang pembantu pejabat bagi membantu tugas-tugas Kadi. Sebagai Kadi, beliau menjalankan tugas yang pelbagai, antaranya mendaftarkan nikah, kahwin/cerai, menjaga urusan masjid sekitar Port Dickson, dan urusan lain bagi masyarakat Islam di sekitar Port Dickson. Masalah kekurangan tenaga kerja, kekurangan peralatan pejabat dan masalah komunikasi pada sekitar tahun 1950-1960-an adalah antara masalah umum yang dihadapi oleh kadi-kadi pada zaman tersebut. Hal ini disahkan oleh Yang ‘Arif Dato’ Hussin bin Harun, Ketua Hakim Syarie hari ini di Jabatan Kehakiman Syariah Negeri Sembilan. Menurut Yang Arif Dato’ Hussin, kadi-kadi pada zaman tersebut diselia oleh Kadi Besar, selain rujukan terus dibuat kepada Mufti Kerajaan Negeri. Walau bagaimanapun, kadi-kadi daerah sering menggunakan budi bicara dan inisiatif masing-masing dalam tugasan mereka oleh sebab masalah kekurangan infrastruktur dalam pentadbiran. Keadaan ini berlanjutan sehinggalah awal tahun 1980-an, sewaktu Yang Arif Dato’ Hussin memulakan perkhidmatan sebagai Kadi.

Dato’ Haji Abdullah bin Haji Sijang telah berkhidmat sebagai Kadi Port Dickson sehingga tempoh persaraan wajib beliau pada tahun 1970. Memandangkan ketokohan beliau tiada tandingan, Kerajaan Negeri Sembilan telah bersetuju memanjangkan tempoh perkhidmatannya sehinggalah tahun 1979. Pada tahun 1980, beliau dilantik menganggotai Jawatankuasa Syariah Negeri Sembilan, sehinggalah pada tahun 2000.

SUATU KEHILANGAN

Sebagaimana sabda Nabi s.a.w yang bermaksud :

Daripada Abdullah bin Amr al-‘As r.a berkata : Aku mendengar Rasulullah s.a.w bersabda: “Bahawasanya Allah s.w.t tidak mencabut (menghilangkan) akan ilmu itu sekaligus daripada (dada) manusia. Tetapi Allah s.w.t menghilangkan ilmu itu dengan mematikan alim ulama. Maka apabila sudah ditiadakan alim ulama, orang ramai akan memilih orang-orang yang jahil sebagai pemimpin mereka. Maka apabila pemimpin yang jahil itu ditanya, mereka akan berfatwa tanpa ilmu pengetahuan. Mereka sesat dan menyesatkan orang lain”.

(Hadith Riwayat Muslim)

Justeru itu kehilangan beliau sebagai salah seorang tokoh agama amat dirasai oleh umat Islam di Negeri Sembilan khususnya di daerah Port Dickson. Dato’ Haji Abdullah bin Haji Sijang pulang ke rahmatullah pada jam 3:55 petang 25 Mei 2003 di Hospital Daerah Port Dickson dalam usia 89 tahun. Semoga Allah s.w.t menempatkan rohnya di kalangan orang yang beramal soleh dan muttaqin.

Al-Fatihah

[1] Waris dekatnya berpendapat, Allayarham lahir pada tahun 1914.

[2] Mempunyai sifat atau pendirian yang lebih mementingkan (mengutamakan) kesan-kesan sebenar sesuatu daripada ciri-ciri teori. Bersifat praktikal, banyak memperhitungkan keadaan dan akibat yang sebenarnya terdapat atau akan timbul – Kamus Dewan cetakan kelima edisi ketiga terbitan Dewan Bahasa dan Pustaka tahun 2000

[3] Tidak keterlaluan / sederhana – Kamus Dewan cetakan kelima edisi ketiga terbitan Dewan Bahasa dan Pustaka tahun 2000

[4][4] Beliau ialah Muhammad al-Syafie bin Muhammad Saleh bin Abdul Rahman yang berasal dari negeri Kedah. Beliau terkenal sebagai seorang sufi di kalangan ulama’ Tasawwuf di Mekah di antara akhir kurun yang ke-19 dan permulaan kurun ke-20 Miladi. Tarikh kelahiran beliau yang sebenar tidak dapat diketahui secara tepat tetapi tarikh beliau meninggal dunia ialah pada tahun 1950 Miladi di Mekah seperti yang disebut oleh banyak riwayat.

Tok Syafie telah berumah tangga dengan seorang wanita berbangsa Arab dan perkahwinan itu kekal hingga ke akhir hayat. Menurut dari seorang muridnya, Haji Mansor bin Haji Said, Tok Syafie ialah seorang Sufi yang mahsyur yang memiliki berbagai-bagai keajaiban. Antaranya beliau menyatakan, “Apabila Tok Syafie mengajar Ilmu Tasawwuf kepada para murinya, maka mengalirlah rasa takjub ke dalam hati-hati mereka. Hal ini adalah kerana beliau mengajar dalam keadaan menangis khususnya apabila menyentuh persoalan zat Allah Taala dan sifat-sifat-Nya. Allah telah mengurniakan kepada beliau kelebihan dan keistimewaan. Apabila beliau bercerita tentang Allah dan syurga, seolah-olah syurga berada di hadapan para pendengar. Begitulah juga halnya apabila beliau mensifatkan serta menjelaskan perihal gerhana matahari dan bulan serta warna-warni serta warna-warni yang meliputi peristiwa tersebut, para pendengar seolah-olah melihat warna hijau, kuning, biru dan lain-lain berada di hadapan mereka serta seakan-akan mereka dapat menyentuhnya.

Kemudian apabila beliau menjelaskan sifat air laut yang masin, kami seolah-olah melihat laut terbentang di hadapan kami. Tok Syafie sangat suka memuji ayah kami yakni Sheikh Muhammad Said khususnya apabila saya dan Sheikh Ahmad ada bersama-sama di dalam pengajiannya dan pengajian yang dihadiri oleh anak-anak muridnya sendiri. Ya! Tok Syafie ini memang memiliki maqam kasyf yang hebat di samping karamahnya yang lain. Beringat-ingatlah kamu!

Adapun Sheikh Daud yang telah dijelaskan tentangnya sebelum ini adalah seorang daripada murid Tok Syafie. Di samping itu antara muridnya yang lain termasuklah Sheikh Mansor bin Muhammad Said dan Sheikh Ahmad bin Muhammad Said al-Linggi, Sheikh Abdul Rahman bin Othman, Sheikh Tok Selehor, kedua-duanya ulama yang terakhir ini adalah dari Kelantan.

Tarikat Ahmadiah mula berkembang di Mekah al-Mukarramah. Kemudian melalui anak-anak murid Tok Syafie dari Asia Tenggara khususnya Malaysia, Ilmu Tasawwuf serta tarikat Ahmadiah telah berkembang dengan pesatnya.

Dalam pengajarannya, Tok Syafie menggunakan kitab-kitab Tasawwuf berbahasa Melayu seperti kitab al-Minhal al-Sofi karangan Sheikh Daud Fathani, Syarh al-Hikam al-‘Athaiyyah terjemahan Sheikh Abdul Malek (Tok Pulau Manis), Syarh al-Hikam Abu Madyan oleh Sheikh Daud Fathani dan Dur al-Nafis oleh Sheikh Muhammad Nafis al-Banjari. Tok Syafie juga mengajar Ilmu Tasawwuf falsafah menurut acuan al-Syeikh al-Akbar ibnu ‘Arabi berpandukan kitab Fusus al-Hikam dan lain-lain. Selain itu, Tok Syafie juga menghasilkan karyan berbahasa Melayu ketika berada di Mekah seperti Kanz al-Sa’adah Fi Bayan Istilahat al-Sufiyyah. Kitab ini masih lagi dalam bentuk manuskrip. Di samping itu, beliau juga adalah khadam kepada al-Tariqat al-Ahmadiah.

[5] Liberal : Berfikiran terbuaka, berpandangan bebas, fahaman bebas

Allahyarham Tuan Haji Maarof bin Yaakob (1901-1994)

Allahyarham Tuan Haji Maarof bin Yaakob (1901-1994)

Khalifah ke 37 Tarekat Naqsyabandiah, Negeri Sembilan

Ehsan daripada: http://ulamakito.blogdrive.com/

Latar belakang guru

Tokoh yang kita bicarakan ini berasal dari Lenggeng, Negeri Sembilan iaitu sebuah mukim yang bersempadan dengan kawasan Ulu Langat Selangor. Kawasan ini lebih mudah dihubungi melalui jalan Kajang- Seremban. Sebahagian besar penduduknya ialah berasal dari tanah seberang khususnya masyarakat Minangkabau. Tuan Haji Maarof dilahirkan pada tanggal 1901 bersamaan lebih kurang tahun 1322H pada hari Selasa pukul 10.00 pagi di sebuah pondok tengah sawah Kampung Sungai Bunga. Anak pertama bagi pasangan Yaakob Haji Saman dan Siti Hajar Haji Arshad asalnya diberi nama Muhamad Jinid, namun bayi ini sering menghadapi masalah dan mengikut kepercayaan orang-orang tua nama tersebut tidak serasi bagi batang tubuh anak. Lalu ditukarkan kepada Maarof dengan harapan akan mendapat kebaikan di dunia dan akhirat.

Nenek moyang sebelah ibunya berasal dari tanah Jawa. Neneknya bernama Inah dan bapanya Haji Arshad dari Jawa Tengah. Mereka berhijrah ke Semenanjung Tanah Melayu dan berkampung di Pulau Besar. Keluarga ini akhirnya masuk suku mengikut adat negeri ini iaitu berperut kepada Suku Biduanda. Manakala sebelah bapanya berasal dari Tanah Minang dan bermukim pula di Kampung Ampang Penajis. Di sanalah bapanya dilahirkan dan ternaung di bawah Suku Batu Hampar.

Mereka berpindah ke Lenggeng dalam sekitar tahun 1895. Di sinilah ibu dan bapanya bertemu jodoh. Lima tahun kemudian, mereka dikurniakan cahaya mata. Pondok penginapan mereka terletak kira-kira di hadapan Masjid Mandom sekarang.

Pendidikan

Meningkat usia 7 tahun, Maarof pun menjejakkan kakinya di Sekolah Melayu Pekan Lenggeng kira-kira 2.5 km dari rumahnya. Sekolahnya hanya beratapkan rumbia dan berdinding papan di tepi sawah. Di sinilah ia bersekolah hingga menamatkan darjah 5. Kemudian beliau terpilih melanjutkan pendidikan dua tahun lagi sehinggalah lulus peperiksaan peringkat sekolah rendah. Haji Maarof mendapat nombor ke lapan dari 2,550 murid yang mengambil peperiksaan itu. Kejayaan ini membuka peluang kepada beliau untuk menjadi guru kecil (pelatih) dan diterima mengajar di Sekolah Melayu Pantai, Jalan Jelebu. Sebagai tanda kelayakannya, Kerajaan British ketika itu menganugerahkan beliau ‘Certificate For Standard V’ ( 30 Jun 1917) dan ‘Certificate Of Registration Of A Teacher’ pada 28 Oktober 1921. Haji Maarof kemudiannya berpindah pula ke Sekolah Melayu Mantin (1918). Beliau bertemu jodoh dalam tahun 1921 berkahwin dengan seorang gadis bernama Ghina bt Muhamad Nuh.

Anggota M.V.I

Apabila tercetusnya Perang Dunia Pertama, Kerajaan kolonial British telah menubuhkan pasukan tentera simpanan yang dikenali sebagai Malayan Voluntary Infantry ( MIV) di negeri ini. Maarof telah berkhidmat dalam pasukan ini ketika masih menjadi guru. Beliau memakai nombor 1619 M.V.I dan terpaksa berlatih 2 kali seminggu di Seremban dan kemudiannya latihan intensif selama 2 tahun di Kem Batu 4 Port Dickson dalam tahun 1922. Mungkin tempoh tersebut juga beliau ditukarkan ke Sekolah melayu Bagan Pinang, Port Dickson. Beliau berkhidmat dalam pasukan beruniform ini hingga tahun 1924.

Letak jawatan

Dalam tahun 1925, beliau dipindahkan pula ke Sekolah Melayu Beranang. Di sinilah Haji Maarof meletakkan jawatan sebagai guru secara sukarela dengan gaji terakhir sebanyak $18.70 sebulan. Bagi memenuhi masa lapangnya, beliau belajar memandu kereta sehingga memperolehi lesen memandu. Selepas itu beliau memandu kereta sewa ke Seremban dan bersawah padi di kampung.

Cita-cita mengaji di pondok

Tuan Haji Maarof pernah bercita-cita belajar ilmu agama secara mendalam. Antara negeri-negeri sasarannya ialah Pantai Timur, Pattani dan Kedah. Dalam diam-diam beliau pergi mendapatkan akuan dari Dato’ Klana Petra Luak Sungai Ujong yang menyatakan Maarof adalah anak buahnya dan menyokong hasrat beliau untuk merantau menuntut ilmu agama. Surat akuan itu diperolehi bertarikh 4 Mac 1925. Sayangnya, hasrat beliau tidak mendapat restu ibunya.

Merantau ke Jambi

Sebetulnya, Haji Maarof masih menanam tekad untuk menuntut ilmu agama dan dalam tahun 1925, beliau memberanikan diri meminta izin ibunya untuk ke Jambi pula. Tujuan beliau ialah untuk mencari wang belanja bagi meneruskan cita-citanya menuntut ilmu agama di Pantai Timur. Kali ini ibunya mengizinkan, anak muda yang taat kepada ibu dan bapanya itupun bertolaklah ke Singapura bersama pak ciknya. Mereka bermalam di masjid Kg Jawa sebelum belayar ke Jambi.

Di Jambi, Haji Maarof bekerja membersihkan kebun getah dan sebagai pemandu bot tambang di Sungai Jambi. Kemahirannya memandu dan boleh membaik pulih injin itu telah menarik minat penduduk di Pekan jambi untuk mendapat khidmatnya. Beliau balik ke Lenggeng semula setelah dimaklumkan ibunya sakit merinduinya. Kemudian beliau bekerja sebagai ‘Revenue officer grade III di Kuala Lumpur dengan gaji bulanan sebanyak $35 dan tambahan $5 untuk elaun basikal. Dia bertugas bermula 11 April 1927 hingga 31 Oktober 1928. Setelah itu Haji Maarof bertukar beberapa kerja sehinggalah mengambil keputusan untuk pulang ke kampungnya.

Mengambil Tarekat

Ketika mengajar di sekolah Mantin dalam tahun 1920, Haji Maarof mengambil tarekat daripada Tuan Guru Syeikh Haji Ahmad bin Muhamad al-Baqir di Pantai, Seremban. Sekembalinya dari Jambi itu, Haji Maarof mula bersuluk. Suluk pertamanya selama 20 hari dan gurunya mengarahkannya membuat tahlil sebanyak 4 khatam selama sebulan.

Dinyatakan aktiviti bersuluk telah lama diamalkan di kawasan Lenggeng. Surau suluk pertama dicatatkan ada sejak tahun 1901 di bawah pimpinan Syeikh Kubung. Kemudian pusat-pusat bersuluk tumbuh di sana seperti di Kampung Tengah pimpinan Haji Mustaffa, Kg Suluk pimpinan Tuan Faqih, Kg Sungai Macang oleh Haji Abdullah Haji Ismail dan di Kg Dacing pimpinan Haji Said dan Syeikh Muda. Dilaporkan di Kg Dacing itu ramai murid-murid berasal dari tanah seberang.

Ijazah Khalifah

Awal tahun 1940an, Haji Maarof menumpukan masanya berguru sambil bersuluk di surau Syeikh Haji Ahmad bin Mohd Albaqir di Pantai, Seremban. Tuan guru itu telah lama mengadakan majlis ilmu di sana dan beliau merupakan khalifah tarekat Naqsyanbandi kholidiah ke 36 dan murid kepada Syeikh Ali Redha yang bermastautin di Jabal Qubais Mekah al Mukarramah, penyusun muat turunkan kedudukan lokasi Qubais ini sebagaimana catatan pengembaraan Ibnu Battutah iaitu:

“Makkah ialah sebuah kota yang besar dan mempunyai bangunan-bangunan yang rapat-rapat. Ia berbentuk bujur dan terletak di dasar sebuah lembah yang dikelilingi oleh bukit bukau. Pengunjung yang datang tidak akan dapat melihat kota tersebut hingga ia benar-benar sampai di situ. Bukit-bukau yang mengelilinginya itu tidaklah begitu tinggi. Antara bukit tersebut ialah Jabal Abu Qubais dan Jabal Qu’aiqi’an iaitu dua buah Jabal al-Akhsyaban. Jabal Abu Qubais terletak di sebelah selatan kota Makkah dan Jabal Qu’aiqi’an pula di sebelah baratnya. Di sebelah utaranya terletak Jabal al-Ahmar. Bersebelahan dengan Jabal Abu Qubais pula terletak Ajyad al-Akbar dan Ajyad al-Asghar, kedua-duanya curam serta sempit selain Jabal al-Khandamah yang akan diceritakan kemudian. Tempat-tempat untuk melaksanakan haji iaitu Mina, ‘Arafah dan Muzdalifah, semuanya terletak di timur Makkah. ”

Berkat kesungguhan dan mujahaddah Haji Maarof ketika menuntut dengan Syeikh Haji Ahmad itu maka beliau terpilih untuk diijazahkan Khalifah Tarekat dalam tahun 1941. Ketika bertawajuh dalam tahun 1942, Haji Maarof mengalami sakit teruk hingga melemahkan tubuhnya. Gurunya mengarahkan murid-murid menyediakan setin minyak tanah air sejuk yang dibacakan surah Yassin. Selepas khatam tawajuh, Maarof dipimpin rakan-rakannya ke bawah jambatan sungai yang tidak jauh dari surau suluk mereka. Di atas batu tengah sungai itulah Haji Marof dimandikan. Dia begitu bersyukur kerana selepas dimandikan, tubuh badannya kembali sehat dan mampu berjalan tanpa dipapah lagi.

Memimpin jamaah

Selepas kembalinya ke rahmatullah Syeikh Haji Ahmad al-Baqir pada 1 Syaaban 1362 H bersamaan 30 Julai 1942, Haji Maarof terus bersuluk dengan Haji Abdullah Haji Ismail di Suluk Sungai Bunga. Haji Abdullah dianggap guru dan abang tua dalam aliran tarekat ini. Haji Abdullah telah menulis ijazah ( bertarikh 28 April 1952) boleh memimpin tawajuh dan menyuluk bagi Haji Maarof yang tidak sempat ditulis oleh Syeikh Haji Ahmad dalam tahun 1942. Bertawajuh dengan Haji Abdullah berjalan hinggalah Haji Abdullah meninggal dunia lebih kurang tahun 1953/54.

Peninggalan Haji Abdullah, jamaah masih bertawajuh di Masjid Mandom setiap malam Selasa dan Jumaat di bawah pimpinan Haji Maarof. Kemudian mereka berpindah pula ke bangunan sekolah lama yang telah ditinggalkan dan lebih kurang 10 tahun pula mereka menggunakan bangunan tersebut. Akhirnya, dengan kesepakatan jamaah dan gotong royong telah didirikan surau baru di Kg Hilir pada 23 Ogos 1965. Surau suluk ini telah didaftarkan di Pejabat Agama dan kebenaran bertulis untuk menjalankan aktiviti keagamaan turut diberikan oleh pihak berwajib. Dato Klana Petra, Undang Luak Sungai Ujong turut berkenan hadir di hari penutup suluk tahun tersebut. Walau bagaimanapun, jamaah ini tidak lepas dari fitnah orang yang tidak memahami aliran bersuluk atau bertarekat. Surat bantahan dari individu yang ditujukan kepada pihak berwajib telah dilayangkan tetapi kelulusan Pejabat Agama Negeri telah lama diperolehi. Malah dalam surat sokongan jabatan agama negeri bertarikh 23 Disember 1975 antara lain menyatakan:

“..Jabatan ini adalah sentiasa memberikan sokongan kepada apa-apa kegiatan keagamaan dan kerohanian yang boleh membawa masyarakat Islam di negeri ini kembali kepada Allah..”

Mereka juga berharap Tuan Guru Haji Maarof bin Yaakob akan dapat memimpin masyarakat Islam khasnya di kalangan jenerasi muda ke arah menghayati ajaran agama dan bertakwa.

Aktiviti jamaah

Surau telah diperbesarkan sesuai dengan pertambahan murid atau jamaah yang mengikuti majlis pimpinan Haji Maarof. Ramai pengunjung datang menyertai aktiviti di sini dari merata pelusuk negeri termasuk dari Singapura. Setiap majlis penutup suluk, jamaah akan mengadakan kenduri dan jiran-jiran berhampiran yang tidak bersuluk pun turut dijemput serta dalam kenduri tersebut. Apabila datang hari raya, program menziarahi tuan guru dan majlis korban turut diadakan. Haji Maarof akan diwakilkan untuk menyembelih binatang korban murid-murid beliau.

Penutup

Ratusan orang muridnya telah diberi pengakuan mengambil tarekat dan dibenarkan mengadakan tawajuh di masa hidupnya. Mereka adalah dari semua lapisan masyarakat dewasa dan berlatar belakang berbagai profession dari merata negeri. Tidak kira lelaki atau wanita yang ingin mencari keredhaan Ilahi tidak akan dihampakan oleh Tuan Guru yang soleh itu. Dipercayai bilangan murid bagi aliran Naqsyabadiah Kholidiah telah mencapai ribuan orang di merata pelusuk negeri. Selepas pemergiannya, difahamkan majlis tawajuh di surau itu masih diteruskan oleh menantunya Sheikh Talib.

Hasil perkongsian hidup dengan Hajah Fatimah Idris ( isteri kedua), Almarhum telah dikurniakan 8 cahaya mata dan mewarisi cucu cicit yang ramai. Isteri beliau meninggal dunia pada 7 Jun 1987 bersamaan 9 Ramadhan 1407H. Manakala Tuan Guru Syeikh Haji Maarof kembali ke rahmatullah pada tanggal tahun 1994. Kita berdoa agar jasa dan perjuangan almarhum khalifah Naqsyabandiah Kholidiah ini mendapat tempat di sisi Allah.